ชัปปสูตร เล่ม ๒๐

อถ โข วจฺฉโคตฺโต (๑) ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วจฺฉโคตฺโต ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ “สุตมฺเมตํ โภ โคตม สมโณ โคตโม เอวมาห ‘มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ ทานํ ทาตพฺพํ. มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ. มยฺหเมว ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ ทินฺนํ มหปฺผลํ. มยฺหเมว สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลนฺ’ติ. เย เต โภ โคตม เอวมาหํสุ ‘สมโณ โคตโม เอวมาห มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ ทานํ ทาตพฺพํ. มยฺหเมว สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทานํ ทาตพฺพํ. มยฺหเมว ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ ทินฺนํ มหปฺผลํ. มยฺหเมว สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลํ, นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลนฺ’ติ. กจฺจิ เต โภโต โคตมสฺส วุตฺตวาทิโน, น จ ภวนฺตํ โคตมํ อภูเตน อพฺภาจิกฺขนฺติ, ธมฺมสฺส จานุธมฺมํ พฺยากโรนฺติ. น จ โกจิ สหธมฺมิโก วาทานุปาโต (๒) คารยฺหํ ฐานํ อาคจฺฉติ ? อนพฺภกฺขาตุกามา หิ มยํ ภวนฺตํ โคตมนฺ”ติ.

เย เต วจฺฉ เอวมาหํสุ “สมโณ โคตโม เอวมาห ‘มยฺหเมว ทานํ ทาตพฺพํ ฯเปฯ นาญฺเญสํ สาวกานํ ทินฺนํ มหปฺผลนฺ”ติ. น เม เต วุตฺตวาทิโน, อพฺภาจิกฺขนฺติ จ ปน มํ เต (๓) อสตา อภูเตน. โย โข วจฺฉ ปรํ ทานํ ททนฺตํ วาเรติ, โส ติณฺณํ อนฺตรายกโร โหติ ติณฺณํ ปาริปนฺถิโก. กตเมสํ ติณฺณํ ? ทายกสฺส ปุญฺญนฺตรายกโร โหติ, ปฏิคฺคาหกานํ ลาภนฺตรายกโร โหติ, ปุพฺเพว โข ปนสฺส อตฺตา ขโต จ โหติ อุปหโต จ. โย โข วจฺฉ ปรํ ทานํ ททนฺตํ วาเรติ, โส อิเมสํ ติณฺณํ อนฺตรายกโร โหติ ติณฺณํ ปาริปนฺถิโก.

อหํ โข ปน วจฺฉ เอวํ วทามิ: เยปิ เต จนฺทนิกาย วา โอลิคลฺเล วา ปาณา, ตตฺรปิ โย ถาลิโธวนํ (๔) วา สราวโธวนํ วา ฉฑฺเฑติ “เย ตตฺถ ปาณา เต เตน ยาเปนฺตู”ติ, ตโต นิทานํ อหํ วจฺฉ ปุญฺญสฺส อาคมํ วทามิ, โก ปน วาโท มนุสฺสภูเต. อปิจาหํ วจฺฉ สีลวโต ทินฺนํ มหปฺผลํ วทามิ, โน ตถา ทุสฺสีลสฺส. (๕) โส จ โหติ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน ปญฺจงฺคสมนฺนาคโต.

กตมานิ ปญฺจงฺคานิ ปหีนานิ โหนฺติ ? กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ, พฺยาปาโท ปหีโน โหติ, ถีนมิทฺธํ ปหีนํ โหติ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหีนํ โหติ, วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ. อิมานิ ปญฺจงฺคานิ วิปฺปหีนานิ โหนฺติ.

กตเมหิ ปญฺจงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ ? อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน ปญฺญากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติญาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ. อิเมหิ ปญฺจงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ. อิติ ปญฺจงฺควิปฺปหีเน ปญฺจงฺคสมนฺนาคเต ทินฺนํ มหปฺผลนฺติ วทามีติ.

อิติ กณฺหาสุ เสตาสุ โรหิณีสุ หรีสุ วา

กมฺมาสาสุ สรูปาสุ โคสุ ปาเรวตาสุ วา.

ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ ทนฺโต ชายติ ปุงฺคโว

โธรยฺโห พลสมฺปนฺโน กลฺยาณชวนิกฺกโม

ตเมว ภาเร ยุญฺชนฺติ นาสฺส วณฺณํ ปริกฺขเร.

เอวเมว มนุสฺเสสุ ยสฺมึ กสฺมิญฺจิ ชาติเย

ขตฺติเย พฺราหฺมเณ เวสฺเส สุทฺเท จณฺฑาลปุกฺกุเส.

ยาสุ กาสุจิ เอตาสุ ทนฺโต ชายติ สุพฺพโต

ธมฺมฏฺโฐ สีลสมฺปนฺโน สจฺจวาที หิรีมโน.

ปหีนชาติมรโณ พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี

ปนฺนภาโร วิสํยุตฺโต กตกิจฺโจ อนาสโว.

ปารคู สพฺพธมฺมานํ อนุปาทาย นิพฺพุโต

ตสฺมึ เว (๖) วิรเช เขตฺเต วิปุลา โหติ ทกฺขิณา.

พาลา จ อวิชานนฺตา ทุมฺเมธา อสฺสุตาวิโน

พหิทฺธา เทนฺติ ทานานิ น หิ สนฺเต อุปาสเร.

เย จ สนฺเต อุปาสนฺติ สปฺปญฺเญ ธีรสมฺมเต

สทฺธา จ เนสํ สุคเต มูลชาตา ปติฏฺฐิตา.

เทวโลกญฺจ เต ยนฺติ กุเล วา อิธ ชายเร

อนุปุพฺเพน นิพฺพานํ อธิคจฺฉนฺติ ปณฺฑิตาติ. สตฺตมํ.

ครั้งนั้น วัจฉโคตรปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ สนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจพอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่าข้าแต่ท่านพระโคดม ข้าพเจ้าได้ฟังมาแล้ว พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า “พึงให้ทานแก่เราเท่านั้น ไม่พึงให้ทานแก่ชนเหล่าอื่น พึงให้ทานแก่สาวกของเรา เท่านั้น ไม่พึงให้ทานแก่สาวกของชนเหล่าอื่น ทานที่ให้แก่เราเท่านั้นจึงมีผลมาก ทานที่ให้แก่ชนเหล่าอื่นไม่มีผลมาก ทานที่ให้แก่สาวกของเราเท่านั้นจึงมีผลมาก ทานที่ให้แก่สาวกของชนเหล่าอื่นไม่มีผลมาก”

ข้าแต่ท่านพระโคดม ชนเหล่าใด กล่าวอย่างนี้ว่า พระสมณโคดมตรัสอย่างนี้ว่า “พึงให้ทานแก่เราเท่านั้น ไม่พึงให้ ทานแก่ชนเหล่าอื่น พึงให้ทานแก่สาวกของเราเท่านั้น ไม่พึงให้ทานแก่สาวกของ ชนเหล่าอื่น ทานที่ให้แก่เราเท่านั้นจึงมีผลมาก ทานที่ให้แก่ชนเหล่าอื่นไม่มีผลมาก ทานที่ให้แก่สาวกของเราเท่านั้นจึงมีผลมาก ทานที่ให้แก่สาวกของชนเหล่าอื่นไม่มี ผลมาก” ชนเหล่านั้นชื่อว่าพูดตามที่ท่านพระโคดมตรัส ไม่กล่าวตู่ท่านพระโคดม ด้วยคำที่ไม่จริง และชื่อว่ากล่าวธรรมตามสมควรแก่ธรรม ก็การคล้อยตามคำพูดที่ ชอบธรรมบางอย่าง ย่อมไม่ถึงฐานะที่น่าติเตียนบ้างหรือ เพราะข้าพเจ้าทั้งหลายไม่ ประสงค์จะกล่าวตู่ท่านพระโคดมพระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า วัจฉะ ชนเหล่าใดกล่าวอย่างนี้ว่า พระสมณโคดม ตรัสอย่างนี้ว่า พึงให้ทานแก่เราเท่านั้น ฯลฯ ทานที่ให้แก่สาวกของชนเหล่าอื่นไม่มี ผลมาก ชนเหล่านั้นชื่อว่าไม่พูดตามที่เราพูด และชนเหล่านั้นชื่อว่ากล่าวตู่เราด้วย คำที่ไม่ดี ไม่เป็นจริง วัจฉะ ผู้ใดห้ามบุคคลอื่นที่ให้ทานอยู่ ผู้นั้นชื่อว่าทำอันตราย แก่วัตถุ ๓ อย่าง เป็นโจรดักปล้นวัตถุ ๓ อย่าง

วัตถุ ๓ อย่าง อะไรบ้าง คือ

๑. ทำอันตรายแก่บุญของทายก(ผู้ให้)

๒. ทำอันตรายแก่ลาภของปฏิคาหก(ผู้รับ)

๓. ในเบื้องต้น ตัวเขาเองย่อมถูกกำจัดและถูกทำลาย

วัจฉะ ผู้ใดห้ามบุคคลอื่นที่ให้ทานอยู่ ผู้นั้นชื่อว่าทำอันตรายแก่วัตถุ ๓ อย่าง เป็นโจรดักปล้นวัตถุ ๓ อย่างแต่เราเองกล่าวอย่างนี้ว่า ผู้ใดเทน้ำล้างภาชนะหรือน้ำล้างขันลงที่หมู่สัตว์ซึ่ง อาศัยอยู่ที่บ่อน้ำครำหรือที่บ่อโสโครกด้วยตั้งใจว่า หมู่สัตว์ที่อาศัยอยู่ในที่นั้นจงเลี้ยง ชีพด้วยน้ำล้างภาชนะเป็นต้นนั้น เรากล่าวกรรมที่มีการเทน้ำล้างภาชนะเป็นต้นเหตุ ว่า เป็นที่มาแห่งบุญ ไม่จำเป็นต้องพูดถึงในหมู่มนุษย์อีกประการหนึ่ง เรากล่าวถึงทานที่ให้แก่ผู้มีศีลว่า มีผลมาก ทานที่ให้แก่ผู้

ทุศีลย่อมไม่เป็นอย่างนั้น เพราะท่านผู้มีศีลนั้นเป็นผู้ละองค์ ๕ ประกอบด้วยองค์ ๕

ท่านผู้มีศีลนั้นละองค์ ๕ อะไรบ้าง คือ

๑. กามฉันทะ (ความพอใจในกาม)

๒. พยาบาท (ความคิดร้าย)

๓. ถีนมิทธะ (ความหดหู่และเซื่องซึม)

๔. อุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่านและร้อนใจ)

๕. วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย)

ท่านผู้มีศีลละองค์ ๕ นี้

ท่านผู้มีศีลประกอบด้วยองค์ ๕ อะไรบ้าง คือ

๑. สีลขันธ์(กองศีล)ที่เป็นอเสขะ

๒. สมาธิขันธ์(กองสมาธิ)ที่เป็นอเสขะ

๓. ปัญญาขันธ์(กองปัญญา)ที่เป็นอเสขะ

๔. วิมุตติขันธ์(กองวิมุตติ)ที่เป็นอเสขะ

๕. วิมุตติญาณทัสสนขันธ์ (กองวิมุตติญาณทัสสนะ)ที่เป็นอเสขะ

ท่านผู้มีศีลประกอบด้วยองค์ ๕ นี้

เรากล่าวว่า ทานที่ให้ในท่านผู้มีศีลที่ละองค์ ๕ ประกอบด้วยองค์ ๕ ย่อมมี ผลมากด้วยประการฉะนี้โคผู้ที่ฝึกแล้วเป็นโคใช้งานที่สมบูรณ์ด้วยกำลัง

มีเชาว์ดี และเป็นสัตว์ที่ซื่อตรง

จะเกิดในสีสันใด ๆ คือ สีดำ สีขาว สีแดง

สีเขียว สีด่าง สีตามธรรมชาติของตน

สีเหมือนโคธรรมดา หรือสีเหมือนนกพิราบก็ตาม

ชนทั้งหลายเทียมมันเข้าในแอก

ไม่คำนึงถึงสีสันของมัน ฉันใด

ผู้ที่ฝึกตนดีแล้ว มีความประพฤติดีงาม

ตั้งอยู่ในธรรม สมบูรณ์ด้วยศีล พูดแต่คำสัตย์

มีใจประกอบด้วยหิริ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน

จะเกิดในหมู่มนุษย์ชาติใด ๆ คือ กษัตริย์

พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล และคนเทขยะก็ตาม

ก็ละความเกิดและความตายได้

มีพรหมจรรย์บริบูรณ์ ปลงภาระได้แล้ว

ไม่ประกอบด้วยกิเลส ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว

ไม่มีอาสวะ รู้จบธรรมทุกอย่าง

ดับสนิทเพราะไม่ถือมั่น

ในเขตที่ปราศจากธุลี เช่นนั้นแล ทักษิณาย่อมมีผลมาก

คนพาลไม่รู้แจ้ง ไม่มีปัญญา ไม่ได้สดับรับฟัง

ย่อมให้ทานภายนอก ไม่เข้าไปหาสัตบุรุษ

ส่วนเหล่าชนผู้มีศรัทธาหยั่งลงตั้งมั่นในพระสุคต

ย่อมเข้าไปหาสัตบุรุษผู้มีปัญญา

ที่เขายกย่องกันว่าเป็นนักปราชญ์

ท่านเหล่านั้นผู้เป็นบัณฑิต ย่อมไปสู่เทวโลก

หรือไม่ก็เกิดในตระกูลดีในโลกนี้

และบรรลุนิพพานได้โดยลำดับ

วัจฉโคตตสูตรที่ ๗ จบ