ภัณฑนสูตร เล่ม ๒๐

๒. ภัณฑนสูตร

ว่าด้วยเหตุแห่งความบาดหมาง ๓ อย่าง

{๕๖๔} [๑๐๔๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใด ภิกษุทั้งหลายเกิดความบาดหมาง เกิดการทะเลาะ ถึงการวิวาทกัน พูดจาทิ่มแทงกันอยู่ ทิศนี้ย่อมไม่ผาสุกสำหรับเราแม้แต่จะใส่ใจ จะกล่าวไปไยถึงการไปเล่า ในเรื่องนี้เราสันนิษฐานได้ว่า ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นได้ละธรรม ๓ ประการเสียแล้ว ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการแล้วเป็นแน่ ได้ละธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง ได้ละธรรม ๓ ประการเหล่านี้ คือ เนกขัมมวิตก ๑ อัพยาปาทวิตก ๑ อวิหิงสาวิตก ๑ ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการเหล่านี้ คือ กามวิตก ๑ พยาปาทวิตก ๑ วิหิงสาวิตก ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใด ภิกษุทั้งหลายเกิดความบาดหมาง เกิดการทะเลาะ ถึงการวิวาทกัน พูดจาทิ่มแทงกันอยู่ ทิศนี้ย่อมไม่ผาสุกสำหรับเราแม้แต่จะใส่ใจ จะกล่าวไปไยถึงการไปเล่า ในเรื่องนี้เราสันนิษฐานได้ว่าท่านผู้มีอายุเหล่านั้นได้ละธรรม ๓ ประการเหล่านี้เสียแล้ว ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการเหล่านี้แล้วเป็นแน่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใด ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้สามัคคีกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนมกับนํ้า มองดูกันและกันด้วยสายตาที่รักกันอยู่ ทิศนี้ย่อมผาสุกสำหรับเราแม้แต่จะไป จะป่วยกล่าวไปไยถึงการใส่ใจเล่าในเรื่องนี้เราสันนิษฐานได้ว่า ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นได้ละธรรม ๓ ประการเสียแล้ว ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการแล้วเป็นแน่ ได้ละธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง ได้ละธรรม ๓ ประการเหล่านี้ คือ กามวิตก ๑ พยาปาทวิตก ๑ วิหิงสาวิตก ๑ ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการเหล่านี้ คือ เนกขัมมวิตก ๑ อัพยาปาทวิตก ๑ อวิหิงสาวิตก ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใด ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้สามัคคีกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนนํ้านมกับนํ้า มองดูกันและกันด้วยสายตาที่รักกันอยู่ ทิศนี้ย่อมผาสุกสำหรับเราแม้แต่จะไป จะป่วยกล่าวไปไยถึงการใส่ใจเล่าในเรื่องนี้เราสันนิษฐานได้ว่า ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นได้ละธรรม ๓ ประการ เหล่านี้เสียแล้ว ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการเหล่านี้แล้วเป็นแน่”

๓. โคตมกเจติยสูตร

ว่าด้วยอาการที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรม ๓ อย่าง

{๕๖๕} [๑๐๕๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ โคตมกเจดีย์ ใกล้พระนครเวสาลี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรารู้ด้วยปัญญาอันยิ่งแล้วจึงแสดงธรรม มิใช่ไม่รู้แล้วแสดง ๑ แสดงธรรมมีเหตุ มิใช่แสดงธรรมไม่มีเหตุ ๑ แสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ มิใช่แสดงธรรมไม่มีปาฏิหาริย์ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรานั้นรู้ด้วยปัญญาอันยิ่งแล้วจึงแสดงธรรม มิใช่ไม่รู้แล้วแสดง แสดงธรรมมีเหตุ มิใช่แสดงธรรมไม่มีเหตุ แสดงธรรมมีปาฏิหาริย์ มิใช่แสดงธรรมไม่มีปาฏิหาริย์ เธอทั้งหลายควรทำโอวาท ควรทำอนุสาสนี ก็แลเธอทั้งหลายควรยินดี ควรพอใจ ควรโสมนัสว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสรู้เองโดยชอบ พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้ว พระสงฆ์ปฏิบัติดีแล้ว”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ก็แลเมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไวยากรณภาษิตนี้อยู่ หนึ่งพันโลกธาตุได้หวั่นไหวแล้ว