๑. สิวกสูตร เล่ม ๑๘

๓. อัฎฐสตปริยายวรรค

๑. สีวกสูตร

ว่าด้วยสิวกปริพาชกทูลถามปัญหา

{๔๒๗} [๒๖๙] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแลโมฬิยสิวกปริพาชกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้มีทิฎฐิอย่างนี้ว่า ‘บุคคลนี้ได้เสวยสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาทั้งมวลนั้นมีการทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’

ก็ในข้อนี้ท่านพระโคดมตรัสอย่างไร”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนสิวกะ เวทนาบางอย่างมีดีเป็นสมุฏฐานก็มี ย่อมเกิดขึ้นในโลกนี้ การที่เวทนาบางอย่างซึ่งมีดีเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นในโลกนี้นั่น บุคคลพึงทราบได้เองอย่างนี้บ้าง เป็นสัจจสมมติของชาวโลกบ้าง ในข้อนั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะอย่างนี้มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุคคลนี้ได้เสวยสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาทั้งมวลนั้นมีการทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’ สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมแล่นไปสู่สิ่งที่รู้ด้วยตนเองและแล่นไปสู่สิ่งที่เป็นสัจจสมมติในโลก เพราะฉะนั้น เราจึงกล่าวว่าเป็นความผิดของสมณพราหมณ์เหล่านั้น

ดูก่อนสิวกะ เวทนาบางอย่างมีเสมหะเป็นสมุฏฐานก็มี .. มีลมเป็นสมุฏฐานก็มี ... มีสมุฏฐานรวมกันก็มี ... เกิดจากการเปลี่ยนฤดูก็มี ... ย่อมเกิด จาการรักษาตัวไม่สม่ำเสมอก็มี ... เกิดจากการถูกทำร้ายก็มี .. เวทนาบางอย่างเกิดจากผลของกรรมก็มี ย่อมเกิดขึ้นในโลกนี้ ข้อที่เวทนาบางอย่างซึ่งเกิดจากผลของกรรมเกิดขึ้นในโลกนี้นั่น บุคคลพึงทราบได้เองอย่างนี้บ้าง เป็นสัจจสมมติของชาวโลกบ้าง ในข้อนั้น สมณพราหมณ์เหล่าใดมีวาทะอย่างนี้มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า ‘บุคคลนี้ได้เสวยสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขม-สุขเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาทั้งมวลนั้นมีการทำไว้ในปางก่อนเป็นเหตุ’

สมณพราหมณ์เหล่านั้นย่อมแล่นไปสู่สิ่งที่รู้ด้วยตนเองและแล่นไปสู่สิ่งที่เป็นสัจจสมมติในโลก เพราะฉะนั้น เราจึงกล่าวว่าเป็นความผิดของสมณพราหมณ์เหล่านั้น”{๔๒๘} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว โมฬิยสิวกปริพาชกได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญพระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า ขอท่านพระโคดมโปรดทรงจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

{๔๒๙} เรื่องดี ๑ เสมหะ ๑ ลม ๑ ดี เสมหะ และลมรวม

กัน ๑ ฤดู ๑ รักษาตัวไม่สมํ่าเสมอ ๑ ถูกทำร้าย ๑

รวมเป็น ๘ ทั้งผลของกรรม

๒. อัฎฐสตปริยายสูตร

ว่าด้วยพระพุทธองค์ทรงแสดงประเภทแห่งเวทนา

{๔๓๐} [๒๗๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมบรรยายอันมีเหตุผล ๑๐๘ แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมบรรยายนั้น ก็ธรรมบรรยาย