๓. ภิกขุสูตร เล่ม ๑๘

{๔๓๗} ก็เวทนา ๑๐๘ เป็นไฉน คือ เวทนาที่เป็นอดีต ๓๖ ที่เป็นอนาคต ๓๖ ที่เป็นปัจจุบัน ๓๖ เหล่านี้เราเรียกว่าเวทนา ๑๐๘ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือธรรมบรรยายอันมีเหตุผล ๑๐๘”

๓. อัญญตรภิกขุสูตร

ว่าด้วยภิกษุทูลถามเรื่องเวทนา

{๔๓๘} [๒๗๑] ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เวทนาเป็นไฉนหนอ ความเกิดแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความเกิดแห่งเวทนาเป็นไฉน ความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน อะไรเป็นคุณแห่งเวทนา อะไรเป็นโทษแห่งเวทนา อะไรเป็นอุบายเครื่องสลัดออกแห่งเวทนา”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนา ๓ เหล่านี้คือ สุขเวทนา ๑ ทุกขเวทนา ๑ อทุกขมสุขเวทนา ๑ นี้เราเรียกว่าเวทนาเพราะผัสสะเกิด เวทนาจึงเกิด ตัณหาเป็นข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความเกิด แห่งเวทนา เพราะผัสสะดับ เวทนาจึงดับ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ ... สัมมาสมาธิ เป็นข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนา สุขโสมนัสที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยเวทนา นี้เป็นคุณแห่งเวทนา เวทนาที่ไม่เที่ยงเป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา นี้เป็นโทษแห่งเวทนา การกำจัด การละฉันทราคะในเวทนาได้ นี้เป็นอุบายเครื่องสลัดออกแห่งเวทนา”

๔. ปุพพสูตร

ว่าด้วยความคิดเกิดขึ้นเมื่อก่อนตรัสรู้

{๔๓๙} [๒๗๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อก่อนแต่ตรัสรู้ ครั้งยังมิได้ตรัสรู้ ยังเป็นโพธิสัตว์อยู่ เราได้มีความสงสัยอย่างนี้ว่า ‘เวทนาเป็นไฉนหนอ ความเกิดแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความเกิดแห่งเวทนาเป็นไฉน ความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน ข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนาเป็นไฉน อะไรเป็นคุณแห่งเวทนา อะไรเป็นโทษแห่งเวทนา อะไรเป็นการสลัดออกแห่งเวทนา’ เราได้มีความรู้อย่างนี้ว่า ‘เวทนา ๓ เหล่านี้ คือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา นี้เรียกว่าเวทนา เพราะผัสสะเกิด เวทนาจึงเกิด ตัณหาเป็นข้อปฏิบัติเครื่องให้ถึงความเกิดขึ้นแห่งเวทนา ... ความกำจัด ความละฉันทราคะในเวทนาได้ นี้เป็นการสลัดออกแห่งเวทนา’

๕. ณาณสูตร

ว่าด้วยความรู้แท้ในเรื่องเวทนา

{๔๔๐} [๒๗๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุ ญาณ ปัญญา วิชชา แสงสว่างได้เกิดขึ้นแก่เราในธรรมที่เราไม่เคยได้ฟังมาก่อนว่า ‘นี่คือเวทนา’จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือความเกิดแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความเกิดแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือความดับแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือข้อปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือคุณแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่คือโทษแห่งเวทนา’

จักษุ ญาณ ปัญญา ... ‘นี่เป็นการสลัดออกแห่งเวทนา’