พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนสังยุต ทุติยปัณณาสก์ · อวิชชาวรรค
๑๐. ปริยาทานสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๘
Text layerBuddha’s wordsItems ๖๕ (Royal Thai)10/10 in อวิชชาวรรค4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค สฬายตนสังยุต ทุติยปัณณาสก์ อวิชชาวรรค ปริยาทานสูตร ที่ ๒ (Royal Thai Volume 18 · Mahachula Volume 18 · Mahamakut Volume 28 · Chaloem Phrakiat Volume 18)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 18, pp. 42–45
๙. ปฐมสัพพูปาทานปริยาทานสูตร
ว่าด้วยธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวง
{๖๔} [๖๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเราจักแสดงธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวงแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวงเป็นไฉน คือ เพราะอาศัยจักษุและรูป จึงเกิดจักขุวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการจึงเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุ ทั้งในรูป ทั้งในจักขุวิญญาณ ทั้งในจักขุสัมผัส ทั้งในเวทนา เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น ย่อมรู้ชัดว่า ‘อุปาทานเราครอบงำได้แล้วด้วยวิโมกข์’ เพราะอาศัย โสตะและเสียง ... เพราะอาศัยฆานะและกลิ่น
... เพราะอาศัยชิวหาและรส ...เพราะอาศัยกายและโผฏฐัพพะ ... เพราะอาศัยมโนและธรรมารมณ์จึงเกิดมโนวิญญาณ รวมธรรม ๓ ประการจึงเป็นผัสสะ เพราะผัสสะเป็นปัจจัย จึงเกิดเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในมโน ทั้งในธรรมารมณ์ ทั้งในมโนวิญญาณ ทั้งในมโนสัมผัส ทั้งในเวทนา เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น ย่อมรู้ชัดว่า ‘อุปาทานเราครอบงำได้แล้วด้วยวิโมกข์’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวง”
๑๐. ทุติยสัพพูปาทานปริยาทานสูตร
ว่าด้วยธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวง สูตรที่ ๒
{๖๕} [๖๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมเพื่อครอบงำอุปาทาน ทั้งปวงแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็
ธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวงเป็นไฉน คือ เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน จักษุเที่ยงหรือไม่เที่ยง”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”
“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยงเป็นทุกข์มีความแปรผันไปเป็นธรรมดาควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ดังนี้”“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“รูป ... จักขุวิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ...
“จักขุสัมผัส เที่ยงหรือไม่เที่ยง’
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ...
“แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรือทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ...
“โสตะ... ฆานะ... ชิวหา... กาย... มโน... ธรรมารมณ์... มโนวิญญาณ... มโนสัมผัส... แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยเที่ยงหรือไม่เที่ยง”“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”
“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ ดังนี้”“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุ ทั้งในรูป ทั้งในจักขุวิญญาณ ทั้งในจักขุสัมผัส ทั้งในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย ... ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในมโน ทั้งในธรรมารมณ์ ทั้งในมโนวิญญาณ ทั้งในมโนสัมผัส ทั้งในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้วรู้ชัดว่า‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้วกิจ อื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลคือธรรมเพื่อครอบงำอุปาทานทั้งปวง”
จบ อวิชชาวรรคที่ ๑
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อวิชชาปหานสูตร ๒. สังโยชนปหานสูตร
๓. สังโยชนสมุคฆาตสูตร ๔. อาสวปหานสูตร
๕. อาสวสมุคฆาตสูตร ๖. อนุสยปหานสูตร
๗. อนุสยสมุคฆาตสูตร ๘. สัพพูปาทานปริญญาสูตร
๙. ปฐมสัพพูปาทานปริยาทานสูตร ๑๐. ทุติสัพพูปาทานปริยาทานสูตร
เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่าวรรค
(๗) ๒. มิคชาลวรรค
๑. ปฐมมิคชาลสูตร
ว่าด้วยผู้มีปกติอยู่ผู้เดียว
{๖๖} [๖๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี...
ครั้งนั้นแล ท่านพระมิคชาละเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่พระองค์ตรัสว่า ‘ผู้มีปกติอยู่ผู้เดียว ผู้มีปกติอยู่ผู้เดียว’ ดังนี้ ด้วยเหตุเพียงเท่าไร พระพุทธเจ้าข้า ภิกษุจึงชื่อว่า ผู้มีปกติอยู่ผู้เดียว และด้วยเหตุเพียงเท่าไร ภิกษุจึงชื่อว่าผู้มีปกติ อยู่กับเพื่อน”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมิคชาละ มีรูปที่พึงรู้แจ้งด้วยจักษุ อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดอยู่ ถ้าภิกษุยินดี พร่ำถึง หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ เมื่อเธอยินดี พร่ำถึง หมกมุ่นรูปนั้นอยู่ย่อมเกิดความเพลิดเพลิน เมื่อมีความเพลิดเพลิน ก็มีความกำหนัดกล้า เมื่อมีความกำหนัดกล้า ก็มีความเกี่ยวข้อง ดูก่อนมิคชาละ ภิกษุผู้ประกอบด้วยความเพลิดเพลินและความเกี่ยวข้อง เราเรียกว่า ‘ผู้มีปกติอยู่กับเพื่อน’ ... ดูก่อนมิคชาละ มีธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยมโน อันน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัดอยู่ ถ้าภิกษุยินดี พร่ำถึงหมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ เมื่อเธอยินดี พร่ำถึง หมกมุ่นธรรมารมณ์นั้นอยู่ย่อมเกิดความเพลิดเพลิน เมื่อมีความเพลิดเพลิน ก็มีความกำหนัดกล้า เมื่อมีความกำหนัดกล้า ก็มีความเกี่ยวข้อง ดูก่อนมิคชาละ ภิกษุผู้ประกอบด้วยความเพลิดเพลินและความเกี่ยวข้อง เราเรียกว่า ‘ผู้มีปกติอยู่กับพื่อน’ ดูก่อนมิคชาละ ภิกษุผ้มีปกติอยู่ด้วยอาการอย่างนี้ถึงจะเสพอาศัยเสนาสนะอันสงัด
End of ๑๐. ปริยาทานสูตร ที่ ๒