๑๐. อุปัสสัฏฐสูตร เล่ม ๑๘

สูตรที่ ๙

{๕๔} [๕๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงเป็นของถูกประทุษร้าย...”

๑๐. อุปัสสัฏฐสูตร

ว่าด้วยสิ่งทั้งปวงเป็นของถูกเบียดเบียน

{๕๕} [๕๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงเป็นของถูกเบียดเบียน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงที่เป็นของถูกเบียดเบียนคืออะไร คือ จักษุ รูป จักขุวิญญาณ จักขุสัมผัส เป็นของถูกเบียดเบียน แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็เป็นของถูกเบียดเบียน ... มโน ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ มโนสัมผัสเป็นของถูกเบียดเบียน แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะ มโนสัมผัสเป็นปัจจัยก็เป็นของถูกเบียดเบียนดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในจักษุ ทั้งในรูป ทั้งในจักขุวิญญาณ ทั้งในจักขุสัมผัส ทั้งในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย... ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในมโน ทั้งในธรรมารมณ์ ทั้งในมโนวิญญาณ ทั้งในมโนสัมผัส ทั้งในสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด ย่อมหลุดพ้น เมื่อหลุดพ้นแล้ว ย่อมมีญาณหยั่งรู้ว่าหลุดพ้นแล้วรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

จบ สัพพอนิจจวรรคที่ ๕

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อนิจจสูตร ๒. ทุกขสูตร

๓. อนัตตสูตร ๔. อภิญเญยยสูตร

๕. ปริญเญยยสูตร ๖. ปหาตัพพสูตร

๗. สัจฉิกาตัพพสูตร ๘. อภิญญายปริญเญยยสูตร

๙. อุปทุตสูตร ๑๐. อุปัสสัฏฐสูตร

เพราะเหตุนั้น จึงเรียกว่าวรรค

จบ ปฐมปัณณาสก์ในสฬายตนวรรค

รวมวรรคที่มีในปัณณาสก์นี้ คือ

๑. อนิจจวรรค ๒. ยมกวรรค

๓. สัพพวรรค ๔. ชาติธัมมวรรค

๕. สัพพอนิจจวรรค

๒. ทุติยปัณณาสก์

(๖) ๑. อวิชชาวรรค

๑. อวิชชาปหานสูตร

ว่าด้วยการละอวิชชา

{๕๖} [๕๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลรู้อยู่อย่างไร เห็นอยู่อย่างไร จึงจะละอวิชชาได้ วิชชา จึงจะเกิดขึ้น”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ บุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ซึ่งจักษุ โดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละอวิชชาได้ วิชชาจึงจะเกิดขึ้น บุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ซึ่งรูป ...ซึ่งจักขุวิญญาณ ...จักขุสัมผัส ...สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยโดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละอวิชชาได้ วิชชาจึงจะเกิดขึ้น บุคคลรู้อยู่เห็นอยู่ซึ่งโสตะ ...ซึ่งฆานะ ...ซึ่งชิวหา ...ซึ่งกาย ...ซึ่งมโน ..ซึ่งธรรมารมณ์ ..ซึ่งมโนวิญญาณ ... มโนสัมผัส ...สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรือ อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยโดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละอวิชชาได้ วิชชาจึงจะเกิดขึ้นดูก่อนภิกษุ บุคคลรู้อยู่อย่างนี้ เห็นอยู่อย่างนี้แล จึงจะละอวิชชาได้ วิชชาจึงจะเกิดขึ้น”