๕. โนอัสสาทสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๘

ด้วยดีซึ่งคุณแห่งธรรมารมณ์ด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาโทษแห่งธรรมารมณ์ ก็ได้พบโทษแห่งธรรมารมณ์ ได้เห็นด้วยดีซึ่งโทษแห่งธรรมารมณ์ด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาการสลัดออกซึ่งธรรมารมณ์ ก็ได้พบการสลัดออกซึ่งธรรมารมณ์ ได้เห็นด้วยดีซึ่งการสลัดออกซึ่งธรรมารมณ์ด้วยปัญญาแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่เรายังไม่รู้ยิ่งซึ่งคุณโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษและซึ่งการสลัดออกโดยความเป็นการสลัดออกซึ่งอายตนะภายนอก ๖ เหล่านี้ตามความเป็นจริงอย่างนี้ ... ก็แลญาณทัสสนะได้เกิดขึ้นแล้วแก่เราว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’ ดังนี้”

๕. ปฐมโนเจอัสสาทสูตร

ว่าด้วยการปฏิเสธคุณและโทษแห่งอายตนะ สูตรที่ ๑

{๑๗} [๑๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณแห่งจักษุจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้หลายก็จะไม่กำหนัดในจักษุ แต่เพราะคุณในจักษุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในจักษุ ถ้าโทษแห่งจักษุจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในจักษุ แต่เพราะโทษแห่งจักษุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในจักษุ ถ้าการสลัดออกแห่งจักษุไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกจากจักษุ แต่เพราะการสลัดออกแห่งจักษุมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากจักษุ ถ้าคุณแห่งโสตะ... แห่งฆานะ... แห่งชิวหา... แห่งกาย... ถ้าคุณแห่งมโนจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่กำหนัดในมโน แต่เพราะคุณแห่งมโนมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในมโน ถ้าโทษแห่งมโนจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในมโน แต่เพราะโทษแห่งมโนมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในมโน ถ้าการสลัดออกซึ่งมโน

จักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกจากมโน แต่เพราะการสลัดออกซึ่งมโนมีอยู่ ฉะนั้นสัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากมโน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบใดที่สัตว์ทั้งหลายยังไม่รู้ตามความเป็นจริงซึ่งคุณแห่งอายตนะภายใน ๖ เหล่านี้โดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออก โดยเป็นการสลัดออก ตราบนั้นสัตว์ทั้งหลายก็จะยังไม่เป็นผู้ออกไป พรากไป หลุดพ้นไปจากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ มีใจไร้ขอบเขตอยู่ แต่เมื่อใดสัตว์ทั้งหลายได้รู้ตามความเป็นจริงซึ่งคุณแห่งอายตนะภายใน ๖ เหล่านี้โดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออก โดยเป็นการสลัดออก เมื่อนั้นแลสัตว์ทั้งหลายก็เป็นผู้ออกไป พรากไป หลุดพ้นไปจากโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์ มีใจไร้ขอบเขตอยู่”

๖. ทุติยโนเจอัสสาทสูตร

ว่าด้วยการปฏิเสธคุณและโทษแห่งอายตนะ สูตรที่ ๒

{๑๘} [๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าคุณแห่งรูปจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่กำหนัดในรูป แต่เพราะคุณในรูปมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดในรูป ถ้าโทษแห่งรูปจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่เบื่อหน่ายในรูป แต่เพราะโทษแห่งรูปมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในรูป ถ้าการสลัดออกแห่งรูปจักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่สลัดออกจากรูป แต่เพราะการสลัดออกซึ่งรูปมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงสลัดออกจากรูปถ้าคุณแห่งเสียง ... แห่งกลิ่น... แห่งรส... แห่งโผฏฐัพพะ... ถ้าคุณแห่งธรรมารมณ์จักไม่มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็จะไม่กำหนัดในธรรมารมณ์ แต่