๑. กรรมสูตร เล่ม ๑๘

๕. นวปุราณวรรค

๑. กัมมนิโรธสูตร

ว่าด้วยความดับแห่งกรรม

{๒๒๗} [๑๔๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงกรรมทั้งใหม่และเก่า ความดับแห่งกรรม และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกรรม เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กรรมเก่าเป็นไฉน คือ จักษุอันบัณฑิตพึงเห็นว่าเป็นกรรมเก่า อันปัจจัยทั้งหลายปรุงแต่งแล้ว สำเร็จด้วยเจตนา เป็นที่ตั้งแห่งเวทนา โสตะ... ฆานะ... ชิวหา... กาย... มโนอันบัณฑิตพึงเห็นว่าเป็นกรรมเก่า อันปัจจัยปรุงแต่งแล้ว สำเร็จด้วยเจตนา เป็นที่ตั้งแห่งเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่ากรรมเก่าดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

{๒๒๘} ก็กรรมใหม่เป็นไฉน คือ กรรมที่บุคคลทำด้วยกาย วาจา ใจในบัดนี้ นี้เราเรียกว่ากรรมใหม่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

{๒๒๙} ก็ความดับแห่งกรรมเป็นไฉน คือ นิโรธที่ถูกต้องวิมุตติเพราะความดับไปแห่งกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม นี้เราเรียกว่าความดับแห่งกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

{๒๓๐} ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกรรมเป็นไฉน คืออริยมรรคมีองค์ ๘ ประการ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ ๑ สัมมาสังกัปปะ ๑ สัมมาวาจา ๑ สัมมากัมมันตะ ๑ สัมมาอาชีวะ ๑ สัมมาวายามะ ๑ สัมมาสติ ๑ สัมมาสมาธิ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เราเรียกว่าข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

{๒๓๑} กรรมเก่า กรรมใหม่ ความดับแห่งกรรม และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งกรรมเราได้แสดงแล้วแก่เธอทั้งหลายด้วยประการดังนี้แล กิจอันใดที่ศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์ผู้เอ็นดูจะพึงทำเพื่ออนุเคราะห์แก่เหล่าสาวกกิจอันนั้นเราก็ทำแก่เธอทั้งหลายแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง เธอทั้งหลายจงเพ่งพินิจเถิด อย่าประมาท อย่าได้เป็นผู้มีความเดือดร้อนในภายหลังเลย นี้เป็นคำสั่งสอนของเราสำหรับเธอทั้งหลาย

๒. อนิจจนิพพานสัปปายสูตร

ว่าด้วยปฏิปทาเป็นอุปการะแก่นิพพาน

{๒๓๒} [๑๔๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจะแสดงปฏิปทาอันเป็นอุปการะแก่นิพพานแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทาอันเป็นอุปการะแก่นิพพานนั้นเป็นไฉน คือภิกษุในศาสนานี้เห็นว่า ‘จักษุไม่เที่ยง รูปทั้งหลายไม่เที่ยง จักขุวิญญาณไม่เที่ยง จักขุสัมผัสไม่เที่ยง แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัยก็ไม่เที่ยง’ ... ภิกษุในศาสนานี้เห็นว่า ‘มโนไม่เที่ยง ธรรมารมณ์ไม่เที่ยง มโนวิญญาณไม่เที่ยง มโนสัมผัสไม่เที่ยง แม้สุขเวทนา ทุกขเวทนา หรืออทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัยก็ไม่เที่ยง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นปฏิปทาอันเป็นอุปการะแก่นิพพาน”

๓. ทุกขนิพพานสัปปายสูตร

ว่าด้วยปฏิปทาเป็นอุปการะแก่นิพพาน

{๒๓๓} [๑๔๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงปฏิปทาอันเป็นอุปการะแก่นิพพานแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง ...