รุกขสูตร ที่ ๔ เล่ม ๑๙

{๑๐๗๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็โพธิปักขิยธรรมเป็นไฉน คือ สัทธินทรีย์เป็นโพธิปักขิยธรรม สัทธินทรีย์นั้นย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ... ปัญญินทรีย์เป็นโพธิปักขิยธรรม ปัญญินทรีย์นั้นย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้

{๑๐๗๘} ต้นไม้ของพวกอสูรชนิดใดชนิดหนึ่งบรรดามี ต้นจิตตปาฏลีชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าต้นไม้เหล่านั้น แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพธิปักขิยธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรมเหล่านั้น เพราะเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ฉันนั้นเหมือนกัน”

๑๐. จตุตถรุกขสูตร

ว่าด้วยปัญญินทรีย์เปรียบด้วยต้นโกฏสิมพลี

{๑๐๗๙} [๕๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้ของพวกครุฑชนิดใดชนิดหนึ่งบรรดามี ต้นโกฏสิมพลีชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าต้นไม้เหล่านั้น แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพธิปักขิยธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรมเหล่านั้น เพราะเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ฉันนั้นเหมือนกัน{๑๐๘๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็โพธิปักขิยธรรมเป็นไฉน คือ สัทธินทรีย์เป็นโพธิปักขิยธรรม สัทธินทรีย์นั้นย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ ... ปัญญินทรีย์เป็นโพธิปักขิยธรรม ปัญญินทรีย์นั้นย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้

{๑๐๘๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ต้นไม้ของพวกครุฑชนิดใดชนิดหนึ่งบรรดามี ต้นโกฏสิมพลีชาวโลกกล่าวว่าเป็นเลิศกว่าต้นไม้เหล่านั้น แม้ฉันใด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพธิปักขิยธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรมเหล่านั้น เพราะเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ฉันนั้นเหมือนกัน”

จบ โพธิปักขิยวรรคที่ ๗

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สัญโญชนสูตร ๑. อนุสยสูตร

๓. ปริญญาสูตร ๔. อาสวักขยสูตร

๕. ปฐมผลสูตร ๖. ทุติยผลสูตร

๗. ปฐมรุกขสูตร ๘. ทุติยรุกขสูตร

๙. ตติยรุกขสูตร ๑๐. จตุตถรุกขสูตร

๘. คังคาเปยยาลวรรค

๑-๑๒. ปาจีนาทิสูตร

ว่าด้วยผู้เจริญอินทรีย์เหมือนแม่น้ำคงคาไหลไปสู่ทิศปราจีนเป็นต้น

{๑๐๘๒} [๕๔๑-๕๕๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าคงคาไหลไปสู่ทิศปราจีน หลั่งไปสู่ทิศปราจีน บ่าไปสู่ทิศปราจีน แม้ฉันใด ภิกษุเจริญอินทรีย์ ๕ ทำให้มากซึ่งอินทรีย์ ๕ ย่อมเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน ฉันนั้นเหมือนกัน

{๑๐๘๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเจริญอินทรีย์ ๕ ทำให้มากซึ่งอินทรีย์ ๕ อย่างไรเล่า ย่อมเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเจริญสัทธินทรีย์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ย่อมเจริญวิริยินทรีย์... สตินทรีย์... สมาธินทรีย์... ปัญญินทรีย์อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปเพื่อการสลัดทิ้ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเจริญอินทรีย์ ๕ ทำให้มากซึ่งอินทรีย์ ๕ อย่างนี้แล ย่อมเป็นผู้น้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน”(พึงขยายเนื้อความอย่างที่กล่าวนี้เป็นตัวอย่าง)

จบ คังคาเปยยาลวรรคที่ ๘

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

วรรคนี้ว่าด้วยการน้อมไปสู่นิพพาน ๖ สูตรแรกอุปมาด้วยแม่น้ำไหลไปสู่ทิศปราจีน ๖ สูตรหลังอุปมาด้วยแม่น้ำไหลไปสู่สมุทร รวมเป็น ๑๒ สูตรแล