โกสลสูตร เล่ม ๑๙

๖. สูกรขาตวรรค

๑. สาลสูตร

ว่าด้วยปัญญินทรีย์เป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรม

{๑๐๒๓} [๕๒๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ หมู่บ้านพราหมณ์ชื่อโกสลคาม ในแคว้นโกศล ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า

{๑๐๒๔} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาสัตว์ดิรัจฉานเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามีสีหมฤคราชชาวโลกกล่าวว่าเป็นยอดของสัตว์เหล่านั้นทั้งโดยกำลัง โดยฝีเท้า โดยความแกล้วกล้า ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย บรรดาโพธิปักขิยธรรม เหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรมเหล่านั้นโดยเป็นไปเพื่อความตรัสรู้{๑๐๒๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็โพธิปักขิยธรรมเป็นไฉน คือ สัทธินทรีย์เป็นโพธิปักขิยธรรม ย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้ วิริยินทรีย์ ... สตินทรีย์... สมาธินทรีย์... ปัญญินทรีย์เป็นโพธิปักขิยธรรม ย่อมเป็นไปเพื่อความตรัสรู้

{๑๐๒๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาสัตว์ดิรัจฉานเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามีสีหมฤคราชชาวโลกกล่าวว่าเป็นยอดของสัตว์เหล่านั้น ทั้งโดยกำลัง โดยฝีเท้า โดยความแกล้วกล้า ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย บรรดาโพธิปักขิยธรรมเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี ปัญญินทรีย์เราก็กล่าวว่าเป็นยอดแห่งโพธิปักขิยธรรมเหล่านั้นโดยเป็นไปเพื่อความตรัสรู้”

๒. มัลลกสูตร

ว่าด้วยอินทรีย์ ๔

{๑๐๒๗} [๕๒๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๑๐๒๘} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมของชาวมัลละชื่ออุรุเวลกัปปนิคม ในแคว้นมัลละ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อริยญาณยังไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกเพียงใด อินทรีย์ ๔ ก็ยังไม่ตั้งลงมั่นคงเพียงนั้น เมื่อใดอริยญาณเกิดขึ้นแล้วแก่อริยสาวก เมื่อนั้นอินทรีย์ ๔ ก็ตั้งลงมั่นคง{๑๐๒๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเรือนยอด เมื่อเขายังไม่ได้ยกยอดขึ้นเพียงใด กลอนเรือนก็ยังไม่ชื่อว่าตั้งอยู่มั่นคงเพียงนั้น เมื่อใดเขายกยอดขึ้นแล้ว เมื่อนั้นกลอนเรือนจึงเรียกว่าตั้งอยู่มั่นคง ฉันใด อริยญาณยังไม่เกิดขึ้นแก่อริยสาวกเพียงใด อินทรีย์ ๔ ก็ยังไม่ตั้งลงมั่นคงเพียงนั้น เมื่อใดอริยญาณเกิดขึ้นแล้วแก่อริยสาวก เมื่อนั้นอินทรีย์ ๔ ก็ตั้งลงมั่นคง ฉันนั้นเหมือนกันอินทรีย์ ๔ คืออะไรบ้าง คือ สัทอินทรีย์ ๑ วิริยินทรีย์ ๑ สตินทรีย์ ๑ สมาอินทรีย์ ๑

{๑๐๓๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัทธา วิริยะ สติ สมาธิที่ดำเนินไปตามปัญญาของอริยสาวกผู้มีปัญญาย่อมตั้งมั่น”

๓. เสขสูตร

ว่าด้วยพระเสขะและพระอเสขะ

{๑๐๓๑} [๕๒๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้