สิริวัฑฒสูตร เล่ม ๑๙

๘. โลกสูตร

ว่าด้วยเจริญสติปัฏฐาน ๔ ทำให้รู้โลกได้หนึ่งพัน

{๗๘๕} [๓๙๔] นิทานต้นสูตรเหมือนกัน

{๗๘๖} ท่านพระสารีบุตรนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ถามท่านพระอนุรุทธะว่า “ท่านพระอนุรุทธะถึงความเป็นผู้มีอภิญญามากเพราะได้เจริญ ได้ทำให้มากซึ่งธรรมเหล่าไหนหนอ”

ท่านพระอนุรุทธะตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ผมถึงความเป็นผู้มีอภิญญามากเพราะเจริญเพราะทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔

สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุผมถึงความเป็นผู้มีอภิญญามากเพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้แล และเพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้แล ผมจึงรู้โลกได้ตั้งพัน”

๙. สิริวัฑฒสูตร

ว่าด้วยผู้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ได้อนาคามิผล

{๗๘๗} [๓๙๕] สมัยหนึ่ง ท่านพระอานนท์อยู่ที่พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้นแล สิริวัฑฒคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ครั้งนั้นแล สิริวัฑฒคฤหบดีเรียกบุรุษคนหนึ่งมาสั่งว่า ‘มานี่แน่ะ พ่อมหาจำเริญ พ่อจงเข้าไปหาท่าน

พระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วจงกราบเท้าทั้งสองของท่านด้วยเศียรเกล้าตามคำของเราว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สิริวัฑฒคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา เขาขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระอานนท์ด้วยเศียรเกล้า’ ดังนี้ และจงกราบเรียนอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้โปรดเถิด ขอท่านพระอานนท์จงอาศัยความอนุเคราะห์เข้าไปยังนิเวศน์ของสิริวัฑฒคฤหบดีด้วยเถิด”บุรุษนั้นรับคำสิริวัฑฒคฤหบดีแล้ว จึงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้ว นมัสการท่านพระอานนท์แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้เรียนท่านพระอานนท์ว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ สิริวัฑฒคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระอานนท์ด้วยเศียรเกล้า และสั่งให้กราบเรียนอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้โปรดเถิด ขอท่านพระอานนท์จงอาศัยความอนุเคราะห์เข้าไปยังนิเวศน์ของสิริวัฑฒคฤหบดีด้วยเถิด’ ดังนี้” ท่านพระอานนท์รับคำโดยดุษณีภาพ{๗๘๘} ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของสิริวัฑฒคฤหบดี แล้วนั่งบนอาสนะที่เขาปูถวาย ครั้นแล้วได้ถามสิริวัฑฒคฤหบดีว่า

{๗๘๙} “ดูก่อนคฤหบดี ท่านยังพอทนได้อยู่หรือ พอยังอัตภาพให้เป็นไปได้อยู่หรือ ทุกขเวทนาค่อยทุเลาลง ไม่กำเริบขึ้นหรือ อาการค่อยคลายลงไม่รุนแรงขึ้นหรือ”

สิริวัฑฒคฤหบดีตอบว่า “กระผมทนไม่ได้อยู่ ยังอัตภาพให้เป็นไปไม่ได้อยู่ ทุกขเวทนาของกระผมกล้านัก มีแต่กำเริบ ไม่ทุเลาลงเลย อาการมีแต่รุนแรงยิ่งขึ้น ไม่คลายลงเลย”

{๗๙๐} “ดูก่อนคฤหบดี เพราะเหตุนั้นแล ท่านพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ จักพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ... จักพิจารณาเห็น

จิตในจิต ... จักพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่’ ดูก่อนคฤหบดี ท่านพึงศึกษาอย่างนี้แล”

{๗๙๑} “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมคือสติปัฏฐาน ๔ เหล่าใดที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว ธรรมเหล่านั้นก็มีอยู่ในตัวกระผม และกระผมย่อมเห็นประจักษ์ในธรรมเหล่านั้น ก็กระผมย่อมพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา ... พิจารณาเห็นจิตในจิต ... พิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่{๗๙๒} ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงไว้แล้ว กระผมยังไม่เห็นสังโยชน์ข้อใดข้อหนึ่งที่ยังละไม่ได้แล้วในตนเลย”

“ดูก่อนคฤหบดี เป็นลาภของท่าน ท่านได้ดีแล้ว อนาคามิผลอันท่านทำให้แจ้งแล้ว”

๑๐. มานทินนสูตร

ว่าด้วยผู้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ได้อนาคามิผล

{๗๙๓} [๓๙๖] นิทานต้นสูตรเหมือนกัน

ก็สมัยนั้นแล มานทินนคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ครั้งนั้นแล มานทินนคฤหบดีเรียกบุรุษคนหนึ่งมาสั่งว่า ‘มานี่แน่ะ พ่อมหาจำเริญ พ่อจงเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วจงกราบเท้าทั้งสองของท่านด้วยเศียรเกล้าตามคำของเราว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ มานทินนคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา เขาขอกราบเท้าทั้งสองของท่านพระอานนท์ด้วยเศียรเกล้า’ ดังนี้ และจงกราบเรียนอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ได้