พราหมณสูตร เล่ม ๑๙

๕. อัญญตรพราหมณสูตร

ว่าด้วยสาเหตุให้พระสัทธรรมดำรงอยู่ไม่ได้นาน

{๗๗๗} [๓๙๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า{๗๗๘} “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้พระสัทธรรมดำรงอยู่ไม่ได้นานในเมื่อพระตถาคตเสด็จปรินิพพานแล้ว และอะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้พระสัทธรรมดำรงอยู่ได้นานในเมื่อพระตถาคตเสด็จปรินิพพานแล้ว”

{๗๗๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ เพราะบุคคลไม่ได้เจริญ ไม่ได้ทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ พระสัทธรรมจึงดำรงอยู่ไม่ได้นานในเมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว และเพราะบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วซึ่งสติปัฏฐาน ๔ พระสัทธรรมจึงดำรงอยู่ได้นานในเมื่อตถาคตปรินิพพานแล้วสติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ดูก่อนพราหมณ์ เพราะบุคคลไม่ได้เจริญ ไม่ได้ทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้แล พระสัทธรรมจึงดำรงอยู่ไม่ได้นานในเมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว

และเพราะบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วซึ่งสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้แล พระสัทธรรมจึงดำรงอยู่ได้นานในเมื่อตถาคตปรินิพพานแล้ว”

{๗๘๐} เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์นั้นได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพุทธเจ้าข้า พระองค์ทรงแสดงธรรมโดยอเนกปริยายอย่างนี้ เปรียบเหมือนบุคคลหงายของที่คว่ำ เปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่อง<*> ประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจักเห็นรูปได้’ ดังนี้ ข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอท่านพระโคดมได้โปรดจำข้าพระองค์ว่า เป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๖. ปเทสสูตร

ว่าด้วยชื่อว่าพระเสขะเพราะเจริญสติปัฏฐานเป็นส่วน ๆ

{๗๘๑} [๓๙๒] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตร ท่านพระมหาโมคคัลลานะ และท่านพระอนุรุทธะอยู่ที่กัณฏกีวัน ใกล้เมืองสาเกต ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรกับท่านมหาโมคคัลลานะออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น แล้วเข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระอนุรุทธะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วท่านพระสารีบุตรได้ถามท่านพระอนุรุทธะว่า

{๗๘๒} “ดูก่อนท่านอนุรุทธะ ที่เรียกว่า ‘พระเสขะ พระเสขะ’ ดังนี้ บุคคลชื่อว่าเป็นพระเสขะด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล”

ท่านพระอนุรุทธะตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ บุคคลที่จะชื่อว่าเป็นพระเสขะเพราะเจริญสติปัฏฐาน ๔ ได้เป็นส่วน ๆ