สุตนุสูตร เล่ม ๑๙

มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พิจารณาเห็นกายในกายทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

{๑๒๖๗} ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาภายใน มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่{๑๒๖๘} ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นจิตโนจิตภายใน ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตภายนอก ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

{๑๒๖๙} ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมในภายใน ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมภายนอก ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรม <*> ทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ภิกษุจึงจะชื่อว่าปรารภสติปัฏฐาน ๔”

๓. สุตนุสูตร

ว่าด้วยการบรรลุภาวะแห่งมหาอภิญญา

{๑๒๗๐} [๙๐๑] สมัยหนึ่ง ท่านพระอนุรุทธะอยู่ที่ฝั่งแม่นํ้าสุตนุ ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ภิกษุหลายรูปเข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระอนุรุทธะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ถามว่า “ท่านอนุรุทธะได้ถึงความเป็นผู้มีอภิญญามากเพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งธรรมเหล่าไหน”

{๑๒๗๑} ท่านพระอนุรุทธะตอบว่า “ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เราได้ถึงความเป็นผู้มีอภิญญามากเพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ เราพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ เราพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา... เราพิจารณาเห็นจิตในจิต ... เราพิจารณาเห็นธรรมในธรรม มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย เราได้ถึงความเป็นผู้มีอภิญญามากเพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้แล อนึ่ง เพราะเจริญ เพราะทำให้มากซึ่งสติปัฏฐาน ๔ เหล่านี้ เราจึงได้รู้ธรรมที่ต่ำโดยความเป็นธรรมที่ต่ำ รู้ธรรมปานกลางโดยความเป็นธรรมปานกลาง รู้ธรรมที่ประณีตโดยความเป็นธรรมที่ประณีต”

๔. ปฐมกัณฏกีสูตร

ว่าด้วยธรรมที่พระเสขะพึงเข้าถึง

{๑๒๗๒} [๙๐๒] สมัยหนึ่ง ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระสารีบุตร และท่านพระมหาโมคคัลลานะอยู่ที่กัณฏกีวัน ใกล้เมืองสาเกต ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะออกจากที่หลีกเร้นแล้วเข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระอนุรุทธะ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วท่านพระสารีบุตรได้ถามท่านพระอนุรุทธะว่า “ท่านอนุรุทธะ ธรรมเหล่าไหน อันภิกษุผู้เป็นเสขะพึงเข้าถึงอยู่”{๑๒๗๓} ท่านพระอนุรุทธะตอบว่า “ท่านสารีบุตร สติปัฏฐาน ๔ อันภิกษุผู้เป็นเสขะพึงเข้าถึงอยู่ สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ย่อมพิจารณาเห็นกายในกาย... ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนา... ย่อม