รโหคตสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๙

๘. อนุรุทธสังยุต

๑. รโหคตวรรค

๑. ปฐมรโหคตสูตร

ว่าด้วยสติปัฏฐาน ๔

{๑๒๕๓} [๘๙๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง ท่านพระอนุรุทธะอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะหลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ได้เกิดความปริวิตกขึ้นในใจอย่างนี้ว่า “สติปัฏฐาน ๔ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งพลาดแล้ว อริยมรรคอันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบชื่อว่าอันชนเหล่านั้นพลาดแล้วด้วย สติปัฏฐาน ๔ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งปรารภแล้ว อริยมรรคอันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้วด้วย”{๑๒๕๔} ลำดับนั้น ท่านมหาโมคคัลลานะรู้ความปริวิตกในใจของท่านอนุรุทธะด้วยใจ จึงไปปรากฏตัวต่อหน้าท่านพระอนุรุทธะ เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น

ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้ถามท่านพระอนุรุทธะว่า “ดูก่อนท่านอนุรุทธะ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุจึงจะชื่อว่าปรารภสติปัฏฐาน ๔”

{๑๒๕๕} ท่านพระอนุรุทธะตอบว่า “ดูก่อนผู้มีอายุ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ย่อมพิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นในกายภายใน มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พิจารณาเห็นธรรม

คือความเสื่อมไปในกายภายใน... พิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในกายภายใน มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

ย่อมพิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นในกายภายนอก... พิจารณาเห็นธรรมคือความเสื่อมไปในกายภายนอก... พิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในกายภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

ย่อมพิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นในกายทั้งภายในทั้งภายนอก... พิจารณาเห็นธรรมคือความเสื่อมไปในกายทั้งภายในทั้งภายนอก... พิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในกายทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

{๑๒๕๖} ภิกษุนั้นถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้มีปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ไม่ปฏิกูลอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ไม่ปฏิกูลนั้นอยู่ได้ ถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้มีอปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ปฏิกูลอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีอปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ปฏิกูลนั้นอยู่ได้ ถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้มีปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ไม่ปฏิกูลและสิ่งปฏิกูลอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ไม่ปฏิกูลและสิ่งที่ปฏิกูลนั้นอยู่ได้ ถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้มีอปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ปฏิกูลและสิ่งที่ไม่ปฏิกูลอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีอปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ปฏิกูลและสิงที่ไม่ปฏิกูลนั้นอยู่ได้ ถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้เว้นขาดจากสิ่งที่ไม่ปฏิกูลและสิ่งที่ปฏิกูลทั้งสองนั้นแล้วมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะในสิ่งทั้งสองนั้นอยู่ได้{๑๒๕๗} ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นในเวทนาภายใน มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พิจารณา

เห็นธรรมคือความเสื่อมไปในเวทนาภายใน... พิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในเวทนาภายใน มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นในเวทนาภายนอก... พิจารณาเห็นธรรมคือความเสื่อมไปในเวทนาภายนอก... พิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในเวทนาภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ ย่อมพิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นในเวทนาทั้งภายในทั้งภายนอก... พิจารณาเห็นธรรมคือความเสื่อมไปในเวทนาทั้งภายในทั้งภายนอก... พิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในเวทนาทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่{๑๒๕๘} ภิกษุนั้นถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้มีปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ไม่ปฏิกูลอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ไม่ปฏิกูลนั้นอยู่ได้ ... ถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้เว้นขาดจากสิ่งที่ไม่ปฏิกูลและสิ่งที่ปฏิกูลทั้งสองนั้นแล้วมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะในสิ่งทั้งสองนั้นอยู่ได้

{๑๒๕๙} ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นในจิตภายใน... พิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในจิตทั้งภายในทั้งภายนอก มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

{๑๒๖๐} ภิกษุนั้นถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้มีปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ไม่ปฏิกูลอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีปฏิกูลสัญญาในสิ่งที่ไม่ปฏิกูลนั้นอยู่ได้ ... ถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้เว้นขาดจากสิ่งที่ไม่ปฏิกูลและสิ่งที่ปฏิกูลทั้งสองนั้นแล้วมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะในสิ่งทั้งสองนั้นอยู่ได้

{๑๒๖๑} ภิกษุพิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในธรรมภายใน ... พิจารณาเห็นธรรมคือความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปในธรรมทั้งภายใน

ทั้งภายนอก... มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่

{๑๒๖๒} ภิกษุนั้น ถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้มีปฏิกูลสัญญาในสิ่งทีไม่ปฏิกูลอยู่เถิด’ ... ถ้าจำนงอยู่ว่า ‘ขอให้เราพึงเป็นผู้เว้นขาดจากสิ่งที่ไม่ปฏิกูล และสิ่งที่ปฏิกูลทั้งสองนั้นแล้วมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่เถิด’ ก็ย่อมเป็นผู้มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะในสิ่งทั้งสองนั้นอยู่ได้”

๒. ทุติยรโหคตสูตร

ว่าด้วยสติปัฏฐาน ๔

{๑๒๖๓} [๙๐๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะหลีกเร้นอยู่ในที่ลับ ได้เกิดความปริวิตกขึ้นในใจอย่างนี้ว่า “สติปัฏฐาน ๔ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งพลาดแล้ว อริยมรรคอันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบชื่อว่าอันชนเหล่านั้นพลาดแล้วด้วยสติปัฏฐาน ๔ อันชนเหล่าใดเหล่าหนึ่งปรารภแล้ว อริยมรรคอันเป็นเหตุให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบชื่อว่าอันชนเหล่านั้นปรารภแล้วด้วย”{๑๒๖๔} ลำดับนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะรู้ความปริวิตกในใจของท่านพระอนุรุทธะด้วยใจ จึงไปปรากฏตัวต่อหน้าท่านพระอนุรุทธะ เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น

{๑๒๖๕} ครั้งนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้ถามท่านพระอนุรุทธะว่า “ดูก่อนท่านอนุรุทธะ ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอภิกษุจึงจะชื่อว่าปรารภสติปัฏฐาน ๔”

{๑๒๖๖} ท่านพระอนุรุทธะตอบว่า “ดูก่อนผู้มีอายุ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายภายใน มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่ พิจารณาเห็นกายในกายภายนอก มีความเพียร