อานันทสูตร เล่ม ๑๙

ปราจีน ท่านอย่าหลีกเว้นบ่อ เหว ตอ สถานที่มีหนาม แอ่งน้ำครำ บ่อโสโครก ท่านจะตกลงไปในที่ใดก็ตาม ก็พึงรอความตายในที่นั้นแหละ ด้วยวิธีอย่างนี้หลังจากตายไป ท่านจักเข้าถึงสุคติโลกสวรรคได้’

{๑๔๘๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อบัญญัติของพราหมณ์ทั้งหลายนั้นเป็นทางดำเนินของคนพาล เป็นทางดำเนินของคนหลง ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความเข้าไปสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง <*> เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน ส่วนในอริยวินัยเราก็บัญญัติปฏิปทาชื่ออุทยคามินีที่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความเข้าไปสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพานไว้เหมือนกัน{๑๔๘๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อุทยคามินีปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว ... เพื่อนิพพานเป็นไฉน คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้ว อันไม่ขาด... เป็นไปเพื่อสมาธิ นี้แลคืออุทยคามินีปฏิปทาที่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อความคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความเข้าไปสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อความตรัสรู้ เพื่อนิพพาน”

๓. อานันทเถรสูตร

ว่าด้วยละธรรม ๔ ประกอบธรรม ๔ เป็นพระโสดาบัน

{๑๔๘๕} [๑๐๐๙] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรกับท่านพระอานนท์อยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น เป็นเวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นแล้วเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระอานนท์ ครั้นผ่านการปราศรัย

พอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ถามท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ เพราะละธรรมเท่าไร เพราะประกอบธรรมเท่าไร หมู่สัตว์นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงพยากรณ์อย่างนี้ว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกตํ่าเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”

{๑๔๘๖} ท่านพระอานนท์กล่าวตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เพราะละธรรม ๔ ประการ เพราะเหตุประกอบธรรม ๔ ประการ หมู่สัตว์นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงพยากรณ์อย่างนี้ว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยความไม่เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก บุคคลนั้นไม่มีความไม่เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าเห็นปานนั้น ก็แล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ บุคคลนั้นมีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าเห็นปานนั้นว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ... ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’(๒) {๑๔๘๗} ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยความไม่เลื่อมใสในพระธรรมเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก บุคคลนั้นไม่มีความไม่เลื่อมใสในพระธรรมเห็นปานนั้น ก็แล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ บุคคลนั้นมีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมเห็นปานนั้นว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว ... อันวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน’

(๓) {๑๔๘๘} ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยความไม่เลื่อมใสในพระสงฆ์เห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก บุคคลนั้นไม่มีความไม่เลื่อมใสในพระสงฆ์เห็นปานนั้น ก็แล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์เห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ บุคคลนั้นมีความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์เห็นปานนั้นว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว ... เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า’(๔) {๑๔๘๙} ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วประกอบด้วยความเป็นผู้ทุศีลเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก บุคคลนั้นไม่มีความเป็นผู้ทุศีลเห็นปานนั้น ก็แลอริยสาวกผู้ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้วเห็นปานใด หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ บุคคลนั้นมีศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้ว เป็นศีลอันไม่ขาด ... เป็นไปเพื่อสมาธิเห็นปานนั้น

{๑๔๙๐} ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เพราะละธรรม ๔ ประการนี้ เพราะเหตุประกอบธรรม ๔ ประการนี้ หมู่สัตว์นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงพยากรณ์อย่างนี้ว่า เป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า”

๔. ทุคคติภยสูตร

ว่าด้วยมีธรรม ๔ ประการพ้นทุคติ

{๑๔๙๑} [๑๐๑๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมพ้นภัยคือทุคติทั้งหมดได้ ธรรม ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้า... ในพระธรรม... ในพระสงฆ์... ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าใคร่แล้ว อันไม่ขาด