เสทกสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๙

ปัฏฐาน ๔ สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ย่อมพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ... ย่อมพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ทางนี้เป็นทางเดียวเพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความรํ่าไร เพื่อความดับสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุญายธรรม เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง คือ สติปัฏฐาน ๔”{๗๕๗} ท้าวสหัมบดีพรหมได้กราบทูลอย่างนี้แล้ว ครั้นแล้วได้กราบทูลนิคมคาถา ต่อไปอีกว่า

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเห็นความสิ้นชาติและที่สุดแห่งชาติ ทรงอนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล ทรงทราบชัดทางอันเป็นทางเดียว ในกาลก่อน ชนทั้งหลายข้ามโอฆะได้แล้วด้วยทางนี้ ในอนาคต ก็จักข้ามด้วยทางนี้ และในบัดนี้ก็ข้ามอยู่ด้วยทางนี้

๙. เสทกสูตร

ว่าด้วยผู้รักษาผู้อื่นชื่อว่ารักษาตน

{๗๕๘} [๓๘๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมของชาวสุมภะชื่อเสทกะ ในสุมภชนบท ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว นักไต่ราวคนหนึ่ง ยกไม้ไผ่ขึ้นตั้งไว้แล้ว เรียกศิษย์ชื่อเมทกถาลิกามาสั่งว่า ‘มานี่แน่ะ สหาย

เมทกถาลิกา มาขึ้นลำไม้ไผ่แล้วยืนอยู่บนคอของเรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมทกถาลิกาผู้เป็นศิษย์รับคำของนักไต่ราวแล้ว ขึ้นลำไม้ไผ่ยืนอยู่บนคอของอาจารย์ ลำดับนั้นแล นักไต่ราวได้พูดกะเมทกถาลิกาผู้เป็นศิษย์ว่า ‘สหายเมทกถาลิกา เธอจงระวังฉัน ฉันก็จะระวังเธอ เราทั้งสองต่างคุ้มครองกันและกัน ต่างระวังกันและกันอย่างนี้จึงจักแสดงศิลปะได้ จักได้ลาภและจักลงจากราวไม้ไผ่ได้โดยสวัสดิภาพ’{๗๕๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออาจารย์กล่าวอย่างนี้แล้ว เมทกถาลิกาผู้เป็นศิษย์ได้กล่าวตอบว่า ‘ข้าแต่ท่านอาจารย์ ก็เรื่องนี้จักเป็นอย่างนั้นไม่ได้ ข้าแต่ท่านอาจารย์ ท่านจงระวังตัวเอง ดิฉันก็ระวังตัวเอง เราทั้งสองต่างคุ้มครองตัวเอง ต่างระวังตัวเองอย่างนี้ จึงจักแสดงศิลปะได้ จักได้ลาภ และจักลงจากราวไม้ไผ่ได้โดยสวัสดิภาพพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “เหตุผลในเรื่องนี้ก็เหมือนกับคำที่เมทกถาลิกาผู้เป็นศิษย์กล่าวกะอาจารย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอพึงเสพสติปัฏฐานด้วยคิดว่า ‘เราจักรักษาตน’ เธอพึงเสพสติปัฏฐานด้วยคิดว่า ‘เราจักรักษาผู้อื่น’ ผู้รักษาตนชื่อว่ารักษาผู้อื่น ผู้รักษาผู้อื่นชื่อว่ารักษาตน

{๗๖๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้รักษาตนชื่อว่ารักษาผู้อื่นอย่างไร คือ ชื่อว่ารักษาผู้อื่นด้วยการเสพ ด้วยการเจริญ ด้วยการทำให้มาก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้รักษาตนชื่อว่ารักษาผู้อื่นอย่างนี้แล

{๗๖๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ผู้รักษาผู้อื่นชื่อว่ารักษาตนอย่างไร คือ ชื่อว่ารักษาตนด้วยความอดทน ด้วยความไม่เบียดเบียน ด้วยความมีจิตประกอบด้วยเมตตา ด้วยความเอ็นดู ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้รักษาผู้อื่นชื่อว่ารักษาตนอย่างนี้แล

{๗๖๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอพึงเสพสติปัฏฐานด้วยคิดว่า ‘เราจักรักษาตน’ พึงช่องเสพสติปัฏฐานด้วยคิดว่า ‘เราจักรักษาผู้อื่น’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้รักษาตนชื่อว่ารักษาผู้อื่น ผู้รักษาผู้อื่นชื่อว่ารักษาตน”

๑๐. ชนปทกัลยาณีสูตร

ว่าด้วยกายคฅาสติ

{๗๖๓} [๓๘๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่นิคมของชาวสุมภะชื่อเสทกนิคม ในสุมภชนบท ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

{๗๖๔} พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนหมู่มหาชนได้ทราบข่าวว่า ‘นางงามชนบท นางงามชนบท’ จึงมาชุมนุมกัน ก็นางงามชนบทนั้นอ่อนช้อยอย่างยิ่งในการฟ้อนรำ อ่อนหวานอย่างยิ่งในการขับร้อง หมู่มหาชนได้ทราบข่าวว่า ‘นางงามชนบทจะฟ้อนรำจะขับร้อง’ จึงมาชุมนุมกันมีประมาณมากยิ่งขึ้น ต่อจากนั้นได้บอกกะบุรุษคนหนึ่งผู้ยังอยากมีชีวิตอยู่ ยังไม่อยากตาย ยังรักสุขเกลียดทุกข์อยู่ซึ่งมาด้วยอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนบุรุษผู้เจริญ ภาชนะนํ้ามันที่เต็มเปี่ยมนี้ท่านต้องประคับประคองไปในระหว่างที่ประชุมใหญ่กับนางงามชนบท และจักมีคนคอยเงื้อดาบติดตามท่านไปข้างหลัง ๆ ท่านทำน้ำมันหกแม้หน่อยหนึ่งตรงไหน เขาจักเด็ดศีรษะท่าน ให้ตกไปตรงนั้นทีเดียว’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษผู้นั้นจะไม่ใส่ใจถึงภาชนะนํ้ามันโน้น แล้วพึงประมาท ในภายนอกหรือหนอ”