ปุพพารามสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๙

ชนเหล่าอื่นในอมตะนั้นว่าสัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ก็แต่ว่าอมตะนั้นชนเหล่าใดรู้แล้ว เห็นแล้ว ทราบแล้ว ทำให้แจ้งแล้ว พิจารณาเห็นแล้วด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นย่อมหมดความเคลือบแคลงสงสัยในอมตะนั้นว่าสัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อมตะนี้ข้าพระองค์รู้แล้ว เห็นแล้ว ทราบแล้ว ทำให้แจ้งแล้ว พิจารณาเห็นแล้วด้วยปัญญา ข้าพระองค์จึงหมดความเคลือบแคลงสงสัยในอมตะนั้นว่าสัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า {๙๘๖} “สาธุ สาธุ สารีบุตร ด้วยว่าอมตะนั้นชนเหล่าใดยังไม่รู้ ไม่เห็น ไม่ทราบ ไม่ทำให้แจ้ง ไม่พิจารณาเห็นด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นก็จะถึงความเชื่อต่อชนเหล่าอื่นในอมตะนั้นว่าสัทธินทรีย์ ... ปัญญินทรีย์ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้วย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด ก็แต่ว่าอมตะนั้นชนเหล่าใดรู้แล้ว เห็นแล้ว ทราบแล้ว ทำให้แจ้งแล้ว พิจารณาเห็นแล้วด้วยปัญญา ชนเหล่านั้นย่อม หมดความเคลือบแคลงสงสัยในอมตะนั้นว่าสัทธินทรีย์...ปัญญินทรีย์ ที่บุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”

๕. ปฐมปุพพารามสูตร

ว่าด้วยปัญญินทรีย์เป็นใหญ่

{๙๘๗} [๕๑๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปราสาทของนางวิสาขามิคารมารดา ในปุพพาราม ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์เท่าไรหนออันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุผู้เป็นขีณาสพจึงพยากรณ์อรหัตตผลได้ว่า ‘เรารู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มิอีก’ ดังนี้”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก...”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์ประการหนึ่งแลอันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว {๙๘๘} ภิกษุผู้เป็นขีณาสพจึงพยากรณ์อรหัตตผลได้ว่า ‘เรารู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้’ อินทรีย์ประการหนึ่งนั้นคืออะไร {๙๘๙} คือปัญญินทรีย์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัทธา วิริยะ สติ สมาธิที่ดำเนินตามปัญญาของอริยสาวกผู้มีปัญญาอยู่ย่อมตั้งมั่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์อย่างหนึ่งนี้แลอันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว {๙๙๐} ภิกษุผู้เป็นขีณาสพจึงพยากรณ์อรหัตตผลได้ว่า ‘เรารู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๖. ทุติยปุพพารามสูตร

ว่าด้วยอินทรีย์ ๒

{๙๙๑} [๕๑๖] ข้อความต้นเรื่องนั้นเหมือนกัน

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะความที่อินทรีย์เท่าไรหนออันตนเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ภิกษุผู้เป็นขีณาสพจึง