พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ทิฏฐิสังยุต · โสตาปัตติวรรค
๑๘. เนวโหตินนโหติตถาคตสูตร เล่ม ๑๗
Text layerBuddha’s wordsItems ๔๔๓–๔๔๔ (Royal Thai)18/18 in โสตาปัตติวรรค4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ทิฏฐิสังยุต โสตาปัตติวรรค เนวโหตินนโหติตถาคตสูตร (Royal Thai Volume 17 · Mahachula Volume 17 · Mahamakut Volume 27 · Chaloem Phrakiat Volume 17)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 17, pp. 306–309
๑๗. โหติจนจโหติฅถาคโตสูตร
ว่าด้วยความเห็นว่าสัตว์ตายแล้วเกิดอีกก็มีไม่เกิดอีกก็มี
{๔๔๒} [๒๒๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ
มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี”
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ
พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ... เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้า”
๑๘. เนวโหตินนโหติตถาคโตสูตร
ว่าด้วยความเห็นว่าสัตว์ตายไปเกิดอีกก็ใม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่
{๔๔๓} [๒๒๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ
มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็ไม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่”
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ
พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก...”
{๔๔๔} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่... เพราะถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูปจึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็ไม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่’
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยง
หรือไม่เที่ยง”
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”
“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่
ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็ไม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่’ ดังนี้ได้ไหม”
“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“เวทนา… สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”
“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่
ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฎฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็ไม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่’ ดังนี้ได้ไหม”
“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“แม้สิ่งใดที่บุคคลเห็นแล้ว ได้ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว ถึงแล้ว
แสวงหาแล้ว ใคร่ครวญแล้วด้วยใจ สิ่งนั้นเที่ยงหรือไม่เที่ยงเล่า”
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”
“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่
ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฎฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็ไม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่ ดังนี้ได้ไหม”
“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลอริยสาวกละความสงสัยในฐานะ ๖
เหล่านี้ได้ ชื่อว่าเป็นอันละความสงสัยแม้ในทุกข์ แม้ในทุกขสมุทัย แม้ในทุกขนิโรธ แม้ในทุกขนิโรธคามีนิปฏิปทา เมื่อนั้นอริยสาวกผู้นี้เราเรียกว่าเป็นโสดาบัน ผู้มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแทัที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้า”
จบ โสตาปัตติวรรคที่ ๑
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ ดือ
๑. วาตสูตร ๒. เอตังมมสูตร
๓. โสอัตตาสูตร ๔. โนจเมสิยาสูตร
๕. นัตถิทินนสูตร ๖. กโรโตสูตร
๗. เหตุสูตร ๘. มหาทิฏฐิสูตร
๙. สัสสตทิฎฐิสูตร ๑๐. อสัสสตทิฎฐิสูตร
๑๑. อันตวาสูตร ๑๒. อนันตวาสูตร
๑๓. ตังชีวิงตังสรีรังสูตร ๑๔. อัญญังชีวิงอัญญังสรีรังสูตร
๑๕. โหติตถาคโตสูตร ๑๖. นโหติตถาคโตสูตร
๑๗. โหติจนจโหติตถาคโตสูตร ๑๘. เนวโหตินนโหติตถาคโตสูตร
- ๑ไวยากรณ์ ๑๘ คำว่า ไวยากรณ์ ในที่นี้หมายถึงการพยากรณ์หรือการตอบปัญหาเกี่ยวกับหลักทิฏฐิทั้ง ๑๘ สูตรโดยอาศัยหลักการเข้าถึงโสดาปัตติมรรค (นัย สํ.ข.อ. ๓๗๗)
๒. ทุติยเปยยาล
๑. วาตสูตร
ว่าด้วยเหตุเกิดมิจฉาทิฏฐิ
{๔๔๕} [๒๒๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ
มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด แม่นํ้าย่อมไม่ไหล สตรีมีครรภ์ย่อมไม่คลอด ดวงจันทร์และ
ดวงอาทิตย์ย่อมไม่ขึ้นหรือไม่ตก ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’ ดังนี้,’
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า ‘‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ
พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป
จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ... ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’เมื่อเวทนามีอยู่ ... เมื่อสัญญามีอยู่ ... เมื่อสังขารทั้งหลายมีอยู่ ... เมื่อวิญญาณมีอยู่ เพราะถือมั่นวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า‘ลมย่อมไม่พัด ... ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’
{๔๔๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง’
“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”
“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่
ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฎฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด... ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’ ดังนี้ได้ไหม”
End of ๑๘. เนวโหตินนโหติตถาคตสูตร