๑. อานันทสูตร เล่ม ๑๗

๔. เถรวรรค

๑. อานันทสูตร

ว่าด้วยพระอานนท์ยกย่องพระปุณณมันตานีบุตร

{๑๙๓} [๘๓] เรื่อง เกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล ท่านพระอานนทเถระเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระอานนท์แล้ว ท่านพระอานนท์ได้เล่าว่า

“ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ท่านพระปุณณมันตานีบุตรเป็นผู้มีอุปการะมากแก่พวกเราซึ่งเป็นพระนวกะ ท่านกล่าวสอนพวกเราด้วยโอวาทอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสอานนท์ เพราะถือมั่น จึงมีตัณหา มานะ ทิฏฐิว่าเป็นเรา เพราะไม่ถือมั่น จึงไม่มีตัณหามานะทิฏฐิว่าเป็นเรา เพราะถือมั่นอะไร จึงมีตัณหา มานะ ทิฏฐิว่าเป็นเรา เพราะไม่ถือมั่นอะไร จึงไม่มีตัณหา มานะ ทิฏฐิว่าเป็นเรา เพราะถือมั่นรูป ถือมั่นเวทนา ถือมั่นสัญญา ถือมั่นสังขาร ถือมั่นวิญญาณ จึงมีตัณหา มานะ ทิฏฐิว่าเป็นเรา เพราะไม่ถือมั่นรูป ไม่ถือมั่นเวทนา ไม่ถือมั่นสัญญา ไม่ถือมั่นสังขาร ไม่ถือมั่นวิญญาณ จึงไม่มีตัณหา มานะ ทิฏฐิว่าเป็นเราดูก่อนอาวุโสอานนท์ เปรียบเหมือนสตรีหรือบุรุษรุ่นหนุ่มรุ่นสาวมีนิสัยชอบแต่งตัว ส่องดูเงาหน้าของตนที่กระจกหรือที่ภาชนะนํ้าที่ใสบริสุทธิ์ผุดผ่อง เพราะยึดถือ จึงเห็น เพราะไม่ยึดถือ จึงไม่เห็น ฉันใด ดูก่อนอาวุโสอานนท์ เพราะถือมั่นรูป ถือมั่นเวทนา ถือมั่นสัญญา ถือมั่นสังขาร ถือมั่นวิญญาณ จึงมีตัณหา มานะ ทิฏฐิว่าเป็นเรา เพราะไม่ถือมั่นรูป ไม่ถือมั่นเวทนา ไม่ถือมั่นสัญญา ไม่ถือมั่นสังขาร ไม่ถือมั่นวิญญาณ จึงไม่มีตัณหา มานะ ทิฏฐิว่าเป็นเรา ฉันนั้นเหมือนกันแล

ดูก่อนอาวุโสอานนท์ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง’ ผมตอบว่า ‘ไม่เที่ยง ขอรับ’ ท่านถามว่า ‘เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง’ ผมตอบว่า ‘ไม่เที่ยง ขอรับ’ ท่านสอนว่า ‘เพราะเหตุนั้นแล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ … ย่อมรู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว … กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ โดยเหตุนี้แล ผมจึงกล่าวว่า ‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ท่านพระปุณณมันตานีบุตรเป็นผู้มีอุปการะมากแก่พวกเราซึ่งเป็นพระนวกะ ท่านกล่าวสอนพวกเราด้วยโอวาทนี้ ก็ผมได้ตรัสรู้ธรรมเพราะฟังธรรมเทศนานี้ของท่านพระปุณณมันตานีบุตร”

๒. ติสสสูตร

ว่าด้วยตรัสสอนพระติสสะ

{๑๙๔} [๘๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ก็สมัยนั้นแล ท่านพระติสสะซึ่งเป็นโอรสของพระปิตุจฉาของพระผู้มีพระภาคเจ้าบอกแก่ภิกษุหลายรูปอย่างนี้ว่า “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย กายของผมเป็นดุจภาระอันหนักโดยแท้ แม้ทิศทั้งหลายก็ไม่ปรากฏแก่ผม แม้ธรรมทั้งหลายก็ไม่แจ่มแจ้งแก่ผม ถีนมิทธะ(ความหดหู่และเคลิบเคลิ้ม)ย่อมครอบงำจิตของผมอยู่ ผมไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ และผมยังมีความสงสัยในธรรมทั้งหลายอยู่”

{๑๙๕} ครั้งนั้นแล ภิกษุหลายรูปพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านติสสะผู้เป็นโอรสของพระปิตุจฉาของพระผู้มีพระภาคเจ้าบอกแก่ภิกษุหลายรูปว่า ‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย กายของผมเป็นดุจภาระอันหนักโดยแท้ แม้ทิศทั้งหลายก็ไม่ปรากฏแก่ผม แม้ธรรมทั้งหลายก็ไม่แจ่มแจ้งแก่ผม ถีนมิทธะย่อมครอบงำจิตของผมอยู่ ผมไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์ และผมยังมีความสงสัยในธรรมทั้งหลายอยู่”