๕. อารัมมณสูตร เล่ม ๑๗

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและไม่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาด

ในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุดและดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โคนมส้มเกิดจากนมสด ...”

๕. สมาธิมูลกอารัมมณสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในอารมณ์สมาธิ

{๕๙๐} [๖๖๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมื ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในอารมณ์สมาธิ

(๒) บางคนฉลาดในอารมณ์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ

(๓) บางคนไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและไม่ฉลาดในอารมณ์สมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในอารมณ์สมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาด

ในอารมณ์สมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ... ”

๖. สมาธิมูลกโคจรสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในโคจรสมาธิ

{๕๙๑} [๖๖๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในโคจรสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในโคจรสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ

(๓) บางคนไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและไม่ฉลาดในโคจรสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและฉลาดในโคจรสมาธิ