๕. นขสิขสูตร เล่ม ๑๗

๕. นขสิขาสูตร

ว่าด้วยอุปมาขันธ์ ๕ เหมือนกับฝุ่นที่ปลายเล็บ

{๒๕๒} [๙๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ภิกษุนั้นนั่งแล้ว ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “มีบ้างไหม พระพุทธเจ้าข้า รูปบางอย่างที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา จักคงเที่ยงอยู่เสมออย่างนั้น มีบ้างไหม เวทนาบางอย่าง… สัญญาบางอย่าง… สังขารบางอย่าง… วิญญาณบางอย่างที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา จักคงเที่ยงอยู่เสมออย่างนั้น”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ไม่มีดอก ภิกษุ รูปบางอย่างที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา จักคงเที่ยงอยู่เสมออย่างนั้น ไม่มีดอก เวทนาบางอย่าง … สัญญาบางอย่าง … สังขารบางอย่าง … วิญญาณ บางอย่างที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา จักคงเที่ยงอยู่เสมออย่างนั้น”

{๒๕๓} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงช้อนฝุ่นเล็กๆ ขึ้นมาไว้ที่ปลายพระนขาแล้วตรัสกะภิกษุนั้นว่า “ดูก่อนภิกษุ รูปแม้มีประมาณเท่านี้แลที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา จักเที่ยงอยู่เสมออย่างนั้น ไม่มีเลย ถ้าว่ารูปแม้มีประมาณเท่านี้จักได้เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดาแล้วไซร้ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบนี้ก็จะไม่พึงปรากฏ แต่เพราะเหตุที่ไม่มีรูปแม้มีประมาณเท่านี้แลที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ฉะนั้น การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบจึงปรากฏดูก่อนภิกษุ เวทนาแม้มีประมาณเท่านี้แล … สัญญาแม้มีประมาณเท่านี้แล … สังขารแม้มีประมาณเท่านี้แล … วิญญาณแม้มีประมาณเท่านี้แลที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา จักคงเที่ยงอยู่เสมอ

อย่างนั้นไม่มี ถ้าแม้ว่าวิญญาณมีประมาณเท่านี้จักเที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดาแล้วไซร้ การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความ สิ้นทุกข์โดยชอบนี้ก็จะไม่พึงปรากฏ แต่เพราะเหตุที่ไม่มีวิญญาณแม้มีประมาณเท่านี้แลที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา กระนั้น การอยู่ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบจึงปรากฏ{๒๕๔} ดูก่อนภิกษุ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” …

“ดูก่อนภิกษุ เพราะเหตุนั้นแล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ … ย่อมรู้ชัดว่า … กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๖. สุทธิกสูตร

ว่าด้วยความไม่เที่ยงแท้แน่นอนแห่งขันธ์ ๕

{๒๕๕} [๙๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ภิกษุนั้นนั่งแล้ว ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “มีบ้างไหม พระพุทธเจ้าข้า รูปบางอย่างที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา จักคงเที่ยงอยู่เสมออย่างนั้น มีบ้างไหม เวทนาบางอย่าง … สัญญาบางอย่าง … สังขารบางอย่าง … วิญญาณบางอย่างที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา จักคงเที่ยงอยู่เสมออย่างนั้น”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ไม่มีดอก ภิกษุ รูปบางอย่างที่เที่ยง ยั่งยืน มั่นคง ไม่มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา จักคงเที่ยงอยู่เสมออย่างนั้น ไม่มีดอก เวทนาบางอย่าง … สัญญาบางอย่าง … สังขารบางอย่าง … วิญญาณ