๒๖. อทุกขมสุขีอัตตาสูตร เล่ม ๑๗

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้น

เป็นทุกข์ เมื่อสิ่งนั้นมีอยู่ เพราะถือมั่นทุกข์ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ... ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’

เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฎฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ...ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’ ดังนี้ได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้น

เป็นทุกข์ เมื่อสิ่งนั้นมีอยู่ เพราะถือมั่นทุกข์ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ... ตั้งอยู่มั่นคงเสาระเนียด’ ดังนี้”

[๒๕๑-๒๗๔] พึงเพิ่มข้อความอีก ๒๔ สูตรเหมือนในทุติยเปยยาลที่ ๒

๒๖. อทุกขมสูขีสูตร

ว่าด้วยอัตฅาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข

{๔๖๑} [๒๗๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ

มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไปย่อมไม่สลายไป’ ดังนี้”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ

พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป

จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไปย่อมไม่สลายไป’ เมื่อเวทนามีอยู่... เมื่อสัญญามีอยู่ … เมื่อสังขารทั้งหลายมีอยู่ ... เมื่อวิญญาณมีอยู่ เพราะถือมั่นวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ จึงมีทิฎฐิ

เกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไปย่อมไม่สลายไป’

{๔๖๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ‘รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไป ย่อมไม่สลายไป’ ดังนี้ได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็น

ทุกข์ เมื่อสิ่งนั้นมีอยู่ เพราะถือมั่นทุกข์ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไปย่อมไม่สลายไป’

เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไปย่อมไม่สลายไป’ ดังนี้ได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้แล สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็น

ทุกข์ เมื่อสิ่งนั้นมีอยู่ เพราะถือมั่นทุกข์ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไปย่อมไม่สลายไป’ ดังนี้”

จบ ตติยเปยยาลที่ ๓

๔. จตุตถเปยยาล

๑. นวาตสูตร

ว่าด้วยเหตุเกิดมิจฉาทิฏฐิ

{๔๖๓} [๒๗๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ

มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด แม่นํ้าย่อมไม่ไหล สตรีมีครรภ์ย่อมไม่คลอด ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ย่อมไม่ขึ้นหรือไม่ตก ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’ ดังนี้”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ

พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก...”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป

จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ลมย่อมไม่พัด ... ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด’ เมื่อเวทนามีอยู่ … เมื่อสัญญามีอยู่ … เมื่อสังขารทั้งหลายมีอยู่ … เมื่อวิญญาณมีอยู่