สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องพระเทวทัตต์ เล่ม ๑

๑๐. สังฆเภทสิกขาบท

ว่าด้วยการทำลายสงฆ์

เรื่องพระเทวทัต

{๕๙๐} [๔๐๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น พระเทวทัตเข้าไปหาพระโกกาลิกะ พระกฏโมรกติสสกะ พระขัณฑเทวีบุตร และพระสมุทททัตตะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะพระโกกาลิกะ พระกฏโมรกติสสกะ พระขัณฑเทวีบุตร และพระสมุทททัตตะดังนี้ว่า “มาเถิด อาวุโสทั้งหลาย พวกเราจักทำลายสงฆ์ทำลายจักรของพระสมณโคดมกัน”เมื่อพระเทวทัตกล่าวอย่างนี้แล้ว พระโกกาลิกะได้กล่าวกะพระเทวทัตดังนี้ว่า “อาวุโส พระสมณโคดมมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมาก พวกเราจักทำลายสงฆ์ทำลายจักรของพระสมณโคดมได้อย่างไรเล่า”

วัตถุ ๕ ประการ

พระเทวทัตกล่าวว่า “มาเถิด อาวุโสทั้งหลาย พวกเราจักเข้าไปเฝ้าพระสมณโคดมแล้วทูลขอวัตถุ ๕ ประการว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสรรเสริญคุณแห่งความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยาย วัตถุ ๕ ประการเหล่านี้ย่อมเป็นไปเพื่อความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยาย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระพุทธเจ้าขอประทานพระวโรกาส

๑. ภิกษุทั้งหลายควรอยู่ป่าตลอดชีวิต ภิกษุใดเข้ามายังหมู่บ้าน ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๒. ภิกษุทั้งหลายควรเที่ยวบิณฑบาตตลอดชีวิต ภิกษุใดยินดีกิจนิมนต์ ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๓. ภิกษุทั้งหลายควรถือผ้าบังสุกุลตลอดชีวิต ภิกษุใดยินดีผ้าคหบดีจีวร ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๔. ภิกษุทั้งหลายควรอยู่โคนไม้ตลอดชีวิต ภิกษุใดเข้าอาศัยที่มุงบัง ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๕. ภิกษุทั้งหลายไม่ควรฉันปลาและเนื้อตลอดชีวิต ภิกษุใดฉันปลาและเนื้อ ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

พระสมณโคดมจักไม่ทรงอนุญาตวัตถุ ๕ ประการนี้ พวกเรานั้นจักทำให้ผู้คนเชื่อถือได้ด้วยวัตถุ ๕ ประการนี้”

พวกเธอปรึกษากันว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกเราสามารถที่จะทำลายสงฆ์ทำลายจักรของพระสมณโคดมได้ด้วยวัตถุ ๕ ประการนี้แล เพราะผู้คนทั้งหลายเลื่อมใสในลูขปฏิบัติ”

{๕๙๑} ครั้งนั้น พระเทวทัตพร้อมด้วยบริษัทเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคเจ้านั่ง ณ ที่สมควร ข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนื้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสรรเสริญคุณแห่งความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภ

ความเพียรโดยอเนกปริยาย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วัตถุ ๕ ประการเหล่านี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลี่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยาย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระพุทธเจ้าขอประทานวโรกาส

๑. ภิกษุทั้งหลายควรอยู่ป่าตลอดชีวิต ภิกษุใดเข้ามายังหมู่บ้าน ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๒. ภิกษุทั้งหลายควรเที่ยวบิณฑบาตตลอดชีวิต ภิกษุใดยินดีกิจนิมนต์ ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๓. ภิกษุทั้งหลายควรถือผ้าบังสุกุลตลอดชีวิต ภิกษุใดยินดีผ้าคหบดีจีวร ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๔. ภิกษุทั้งหลายควรอยู่โคนไม้ตลอดชีวิต ภิกษุใดเข้าอาศัยที่มุงบัง ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๕. ภิกษุทั้งหลายไม่ควรฉันปลาและเนื้อตลอดชีวิต ภิกษุใดฉันปลาและเนื้อ ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสห้ามว่า “อย่าเลย เทวทัต ภิกษุรูปใดปรารถนา ก็จงอยู่ป่า ภิกษุรูปใดปรารถนา ก็จงอยู่บ้าน ภิกษุรูปใดปรารถนา ก็จงเที่ยวบิณฑบาต ภิกษุรูปใดปรารถนา ก็จงยินดีกิจนิมนต์ ภิกษุรูปใดปรารถนา ก็จงถือผ้าบังสุกุล ภิกษุรูปใดปรารถนา ก็จงยินดีผ้าคหบดีจีวร ดูก่อนเทวทัต เราอนุญาตเสนาสนะตามโคนไม้ ๘ เดือน เราอนุญาตปลาและเนื้อที่บริสุทธิ์ด้วยอาการ ๓ อย่าง คือ ไม่ได้เห็น ๑ ไม่ได้ยิน ๑ ไม่ได้นึกสงสัย ๑”{๕๙๒} [๔๑๐] ครั้งนั้น พระเทวทัตร่าเริงยินดีเป็นอย่างยิ่งว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ทรงอนุญาตวัตถุ ๕ ประการนี้” จึงพร้อมด้วยบริษัทลุกขึ้นจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า กระทำประทักษิณหลีกไปแล้ว ต่อมา เธอพร้อมด้วยบริษัทเข้าไปยังพระนครราชคฤห์ โฆษณาให้ประชาชน

เชื่อถือด้วยวัตถุ ๕ ประการว่า “ท่านทั้งหลาย เราเข้าเฝ้าพระสมณโคดมทูลขอวัตถุ ๕ ประการว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสรรเสริญคุณแห่งความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยาย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วัตถุ ๕ ประการเหล่านี้ย่อมเป็นไปเพื่อความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยาย ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระพุทธเจ้าขอประทานวโรกาส๑. ภิกษุทั้งหลายควรอยู่ป่าตลอดชีวิต ภิกษุใดเข้ามายังหมู่บ้าน ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๒. ภิกษุทั้งหลายควรเที่ยวบิณฑบาตตลอดชีวิต ภิกษุใดยินดีกิจนิมนต์ ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๓. ภิกษุทั้งหลายควรถือผ้าบังสุกุลตลอดชีวิต ภิกษุใดยินดีผ้าคหบดีจีวร ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๔. ภิกษุทั้งหลายควรอยู่โคนไม้ตลอดชีวิต ภิกษุใดเข้าอาศัยที่มุงบัง ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

๕. ภิกษุทั้งหลายไม่ควรฉันปลาและเนื้อตลอดชีวิต ภิกษุใดฉันปลาและเนื้อ ภิกษุนั้นพึงต้องโทษ

พระสมณโคดมไม่ทรงอนุญาตวัตถุ ๕ ประการนี้ พวกเราเท่านั้นสมาทานประพฤติวัตถุ ๕ ประการนี้อยู่”

{๕๙๓} บรรดาประชาชนในพระนครราชคฤห์นั้น พวกที่ไม่มีศรัทธา ไม่เลื่อมใส มีความรู้ไม่ดี ก็พากันกล่าวอย่างนี้ว่า “พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรเหล่านี้แลเป็นผู้กำจัด มีความประพฤติขัดเกลา ส่วนพระสมณโคดมเป็นผู้มีความมักมาก ดำริเพื่อความมักมาก”

ส่วนประชาชนพวกที่มีศรัทธาเลื่อมใส เป็นบัณฑิต มีความรู้สูง ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระเทวทัตจึงได้พากเพียร เพื่อทำลายสงฆ์เพื่อทำลายจักรของพระผู้มีพระภาคเจ้าเล่า”

ภิกษุทั้งหลายได้ยินประชาชนเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระเทวทัตจึงได้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์เพื่อทำลายจักรเล่า” แล้วกราบทูลเนื้อความนั้น แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์บัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพระเทวทัตว่า “ดูก่อนเทวทัต ทราบมาว่าเธอพากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์เพื่อทำลายจักร จริงหรือ”

พระเทวทัตทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ การกระทำของเธอนั่นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์เพื่อทำลายจักรเล่า

ดูก่อนโมฆบุรุษ การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของเธอนั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิพระเทวทัตโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... ที่เหมาะสมคล้อยตามแก่เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๑๑] อนึ่ง ภิกษุใดพากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน หรือถือเอาอธิกรณ์อันเป็นเหตุให้แตกกัน ยกย่องยันอยู่ ภิกษุนั้นอันภิกษุทั้งหลายพึงว่ากล่าวอย่างนี้ว่า ‘ท่านอย่าได้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน หรืออย่าได้ถือเอาอธิกรณ์อันเป็นเหตุให้แตกกัน ยกย่องยันอยู่ ขอท่านจงพร้อมเพรียงด้วยสงฆ์ เพราะว่าสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน มีอุทเทสเดียวกัน ย่อมอยู่ผาสุกแล’ ภิกษุนั้นอันภิกษุทั้งหลายว่ากล่าวอยู่อย่างนี้ ยังยกย่องยันอยู่อย่างนั้นนั่นแล ภิกษุนั้นอันภิกษุทั้งหลายพึงสวดสมนุภาสน์กว่าจะครบสามจบ เพื่อให้สละการกระทำนั้นเสีย หากเธอถูกสวดสมนุภาสน์กว่าจะครบสามจบอยู่ ยอมสละการกระทำนั้นเสียได้ การสละได้อย่างนี้ นั้นเป็นการดี หากเธอไม่ยอมสละ เป็นสังฆาทิเสส

สิกขาบทวิภังค์

{๕๙๔} [๔๑๒] คำว่า อนึ่ง...ใด ความว่า ภิกษุใด คือ ผู้เช่นใด มีการงานอย่างใด มีชาติอย่างใด มีชื่ออย่างใด มีโคตรอย่างใด มีปกติอย่างใด มีธรรมเครื่องอยู่อย่างใด มีอารมณ์อย่างใด เป็นเถระก็ตาม เป็นนวกะก็ตาม เป็นมัชฌิมะก็ตาม นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อนึ่ง..ใด’

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าประพฤติภิกขาจริยวัตร ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าทรงผืนผ้าที่ถูกทำลายแล้ว ชื่อว่าภิกษุ เพราะเรียกขานกัน ชื่อว่าภิกษุ เพราะตนปฏิญญา

ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นเอหิภิกษุ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้อุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้เจริญ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่ามีสารธรรม ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระอเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะ บรรดาผู้ที่ชื่อว่าภิกษุเหล่านั้น ภิกษุผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะนี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้สงฆ์ที่มีสังวาสเสมอกัน อยู่ในสีมาเดียวกัน ชื่อว่า ผู้พร้อมเพรียงกัน

คำว่า พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์ คือ แสวงหาพวก จับกลุ่มกันด้วยหมายมั่นว่า ‘ทำไฉนภิกษุเหล่านี้จะพึงแตกกัน พึงแยกกัน พึงเป็นพรรคกัน’คำว่า หรือ...อธิกรณ์อันเป็นเหตุให้แตกกัน ได้แก่ เรื่องที่เป็นเหตุทำให้แตกแยกกัน ๑๘ ประการ

คำว่า ถือเอา คือ ยึดเอา

คำว่า ยกย่อง คือ แสดง

คำว่า ยันอยู่ คือ ไม่ยอมสละ

{๕๙๕} คำว่า ภิกษุนั้น ได้แก่ ภิกษุผู้ทำลายสงฆ์

คำว่า อันภิกษุทั้งหลาย ได้แก่ ภิกษุเหล่าอื่น

วิธีสวดสมนุภาสน์

อธิบายว่า ภิกษุเหล่าใดได้เห็นอยู่ ภิกษุเหล่าใดได้ยินอยู่ ภิกษุเหล่านั้นพึงว่ากล่าวภิกษุผู้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์รูปนั้นว่า ‘ท่านอย่าได้พากเพียร

เพื่อทำลายสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน หรืออย่าได้ถือเอาอธิกรณ์อันเป็นเหตุให้แตกกันยกย่องยันอยู่ ขอท่านจงพร้อมเพรียงกับสงฆ์ เพราะว่าสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน มีอุทเทสเดียวกัน ย่อมอยู่ผาสุก’ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๒ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๓ หากเธอยอมสละการกระทำนั้นเสียได้ สละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากเธอไม่ยอมสละ ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุทั้งหลายทราบแล้วไม่ว่ากล่าวต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุนั้นอันภิกษุทั้งหลายพึงคุมตัวมายังแม้ท่ามกลางสงฆ์แล้วพึงว่ากล่าวว่า ‘ท่านอย่าได้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน หรืออย่าได้ถือเอาอธิกรณ์อันเป็นเหตุให้แตกกันยกย่องยันอยู่ ขอท่านจงพร้อมเพรียงกับสงฆ์ เพราะว่าสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน ชื่นชมกัน ไม่วิวาทกัน มีอุทเทสเดียวกัน ย่อมอยู่ผาสุก’ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๒ พึงว่ากล่าวแม้ครั้งที่ ๓ หากเธอยอมสละการกระทำนั้นเสียได้ การสละได้อย่างนี้ นั่นเป็นการดี หากเธอไม่ยอมสละ ต้องอาบัติทุกกฏ{๕๙๖} ภิกษุนั้นอันสงฆ์พึงสวดสมนุภาสน์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลสงฆ์พึงสวดสมนุภาสน์อย่างนี้ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาสวดสมนุภาสน์

[๔๑๓] ‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน เธอไม่สละการกระทำนั้น ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสวดสมนุภาสน์ภิกษุชื่อนี้ เพื่อให้สละการกระทำนั้น นี่เป็นญัตติ

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน เธอไม่สละการกระทำนั้น สงฆ์สวดสมนุภาสน์ภิกษุชื่อนี้ เพื่อให้สละการกระทำนั้น การสวดสมนุภาสน์ภิกษุชื่อนี้เพื่อให้สละการกระทำนั้น ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้าภิกษุชื่อนี้รูปนี้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน เธอไม่สละการกระทำนั้น สงฆ์สวดสมนุภาสน์ภิกษุชื่อนี้เพื่อให้สละการกระทำนั้น การสวดสมนุภาสน์ภิกษุชื่อนี้เพื่อให้สละการกระทำนั้น ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ภิกษุชื่อนี้รูปนี้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์ผู้พร้อมเพรียงกัน เธอไม่สละการกระทำนั้น สงฆ์สวดสมนุภาสน์ภิกษุชื่อนี้ เพื่อให้สละการกระทำนั้น การสวดสมนุภาสน์ภิกษุชื่อนี้เพื่อให้สละการกระทำนั้น ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงภิกษุชื่อนี้ สงฆ์สวดสมนุภาสน์แล้วเพื่อให้สละการกระทำนั้น ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

{๕๙๗} [๔๑๔] เมื่อจบญัตติ ต้องอาบัติทุกกฏ

จบกรรมวาจาสองครั้ง ต้องอาบัติถุลลัจจัย

จบกรรมวาจาครั้งสุดท้าย ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

เมื่อต้องอาบัติสังฆาทิเสสอยู่ อาบัติทุกกฏเพราะจบญัตติ อาบัติถุลลัจจัยเพราะจบกรรมวาจาสองครั้ง เป็นอันระงับไป

คำว่า สังฆาทิเสส ความว่า สงฆ์เท่านั้นให้ปริวาส ชักเข้าหาอาบัติเดิม ให้มานัต เรียกเข้าหมู่เพื่ออาบัตินั้น ไม่ใช่คณะมากรูป ไม่ใช่บุคคลรูปเดียว เพราะเหตุนั้นจึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส คำว่า สังฆาทิเสส เป็นการขนานนาม คือ เป็นชื่อของหมวดอาบัตินั้นแล แม้เพราะเหตุนั้นจึงตรัสเรียกว่า สังฆาทิเสส

บทภาชนีย์

{๕๙๘} [๔๑๕] กรรมเป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่สละต้องอาบัติสังฆาทิเสส

กรรมเป็นธรรม ภิกษุสงสัย ไม่สละ ต้องอาบัติสังฆาทิเสส

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๕๙๙} [๔๑๖] ภิกษุผู้ยังไม่ถูกสวดสมนุภาสน์ ๑ ภิกษุผู้สละเสียได้ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สังฆเภทสิกขาบทที่ ๑๐

๑๑. สังฆเภทานุวัตตกสิกขาบท

ว่าด้วยผู้ประพฤติตามภิกษุผู้ทำลายสงฆ์

เรื่องภิกษุประพฤติตามพระเทวทัต

{๖๐๐} [๔๑๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น พระเทวทัตพากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์เพื่อทำลายจักร ภิกษุทั้งหลายพูดอย่างนี้ว่า “พระเทวทัตพูดไม่ถูกธรรม พูดไม่ถูกวินัย ไฉนพระเทวทัตจึงได้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์เพื่อทำลายจักรเล่า”เมื่อภิกษุทั้งหลายพูดอย่างนี้ พระโกกาลิกะ พระกฏโมรกติสสกะ พระขัณฑเทวีบุตร และพระสมุทททัตตะได้กล่าวกะภิกษุเหล่านั้นว่า “ท่านทั้งหลายอย่าพูดอย่างนั้น พระเทวทัตพูดถูกธรรม พูดถูกวินัย ก็พระเทวทัตกล่าวคล้อยตามความพอใจและความชอบใจของพวกเรา พระเทวทัตทราบความพอใจและความชอบใจของพวกเรา จึงกล่าว การกระทำของพระเทวทัตนั้นย่อมชอบใจพวกเรา”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุทั้งหลายจึงได้ประพฤติตามพูดเข้าข้างพระเทวทัตผู้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์เล่า” แล้วกราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์บัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่ามีพวกภิกษุประพฤติตามพูดเข้าข้างพระเทวทัตผู้พากเพียรเพื่อทำลายสงฆ์ จริงหรือ”