มาติกา เล่ม ๑

คำว่า เป็นปาราชิก มีอธิบายว่า ศิลาที่หนาแตกออกเป็นสองเสี่ยงแล้วจะกลับต่อให้ติดสนิทอีกไม่ได้ แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน จงใจพรากกายมนุษย์จากชีวิตแล้วย่อมไม่เป็นสมณะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร เพราะเหตุนั้นจึงตรัสว่า ‘เป็นปาราชิก’คำว่า หาสังวาสมิได้ ความว่า ที่ชื่อว่าสังวาส ได้แก่ กรรมที่พึงทำร่วมกัน อุเทศที่พึงสวดร่วมกัน ความเป็นผู้มีสิกขาเสมอกัน นั้นชื่อว่าสังวาส สังวาสนั้นร่วมกับภิกษุนั้นไม่มี เพราะเหตุนั้นจึงตรัสว่า ‘หาสังวาสมิได้’

บทภาชนีย์

มาติกา

{๑๘๗} [๑๗๓] ทำเอง ยืนอยูใกล้

สั่งทูต สั่งทูตต่อ

ทูตไม่สามารถ ทูตไปแล้วกลับมา

ที่ไม่ลับ สำคัญว่าที่ลับ ที่ลับ สำคัญว่าที่ไม่ลับ

ทีไม่ลับ สำคัญว่าที่ไม่ลับ ที่ลับ สำคัญว่าที่ลับ

พรรณนาด้วยกาย พรรณนาด้วยวาจา

พรรณนาด้วยกายและวาจา พรรณนาด้วยทูต

พรรณนาด้วยหนังสือ หลุมพราง

วัตถุที่พึ่ง การลอบวาง

เภสัช การนำรูปเข้าไป

การนำเสียงเข้าไป การนำกลิ่นเข้าไป

การนำรสเข้าไป การนำโผฏฐัพพะเข้าไป

การนำธรรมารมณ์เข้าไป การบอก

การแนะนำ การนัดหมาย การทำนิมิต

มาติกาวิภังค์

สาหัตถิกประโยค ทำเอง

{๑๘๘} [๑๗๔] คำว่า ทำเอง คือ ฆ่าเองด้วยกาย ด้วยเครื่องประหารที่เนื่องด้วยกาย หรือด้วยเครื่องประหารที่ซัดไป

ยืนอยู่ใกล้

คำว่า ยืนอยู่ใกล้ คือ ยืนสั่งอยู่ ณ ที่ใกล้ว่า ‘จงแทงอย่างนี้ จงประหารอย่างนี้ จงฆ่าอย่างนี้’

อาณัตติกประโยค สั่งทูต

{๑๘๙} ภิกษุสั่งภิกษุว่า “จงปลงชีวิตบุคคลชื่อนี้” ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้รับคำสั่ง เข้าใจว่าเป็นบุคคลนั้นแน่ จึงปลงชีวิตบุคคลนั้น ต้องอาบัติปาราชิกทั้งสองรูปภิกษุสั่งภิกษุว่า “จงปลงชีวิตบุคคลชื่อนี้” ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้รับคำสั่งเข้าใจว่าเป็นบุคคลนั้นแน่ แต่ปลงชีวิตบุคคลอื่น ภิกษุผู้สั่งไม่ต้องอาบัติ ภิกษุผู้ฆ่าต้องอาบัติปาราชิกภิกษุสั่งภิกษุว่า “จงปลงชีวิตบุคคลชื่อนี้” ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้รับคำสั่งเข้าใจว่าเป็นบุคคลอื่น และปลงชีวิตบุคคลชื่อนั้น ต้องอาบัติปาราชิกทั้งสองรูปภิกษุสั่งภิกษุว่า “จงปลงชีวิตบุคคลชื่อนี้” ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้รับคำสั่งเข้าใจว่าเป็นบุคคลอื่น และปลงชีวิตบุคคลอื่น ภิกษุผู้สั่งไม่ต้องอาบัติ ภิกษุผู้ฆ่าต้องอาบัติปาราชิก

สั่งทูตต่อ

{๑๙๐} ภิกษุอาจารย์สั่งภิกษุพุทธรักขิตว่า “เธอจงบอกแก่ภิกษุธัมมรักขิตว่า ‘ภิกษุธัมมรักขิตจงไปบอกแก่ภิกษุสังฆรักขิตว่า ‘ภิกษุสังฆรักขิตจงปลงชีวิตบุคคลชื่อนี้’ ดังนี้” ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้รับคำสั่งไปบอกแก่ภิกษุนอกนี้ ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุสังฆรักขิตผู้ฆ่ารับคำ ภิกษุผู้สั่งเดิมต้องอาบัติถุลลัจจัย ภิกษุสังฆรักขิตปลงชีวิตบุคคลนั้นสำเร็จ ต้องอาบัติปาราชิกทุกรูปภิกษุอาจารย์สั่งภิกษุพุทธรักขิตว่า “เธอจงบอกแก่ภิกษุธัมมรักขิตว่า ‘ภิกษุธัมมรักขิตจงไปบอกแก่ภิกษุสังฆรักขิตว่า ‘จงปลงชีวิตบุคคลชื่อนี้’ ดังนี้’’ ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้รับคำสั่งกลับไปสั่งภิกษุรูปอื่น ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้ฆ่ารับคำ ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้ฆ่าปลงชีวิตบุคคลนั้นสำเร็จ ภิกษุผู้สั่งเดิม ไม่ต้องอาบัติ ภิกษุผู้รับคำสั่งและภิกษุผู้ฆ่า ต้องอาบัติปาราชิก

ทูตไม่สามารถ

{๑๙๑} ภิกษุสั่งภิกษุว่า “จงปลงชีวิตบุคคลชื่อนี้’’ ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้รับคำสั่งไปแล้วกลับมาบอกอีกว่า “ผมไม่สามารถปลงชีวิตเขาได้” ภิกษุผู้สั่งสั่งใหม่ว่า “ท่านสามารถเมื่อใด จงปลงชีวิตเขาเสียเมื่อนั้น” ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้รับคำสั่งปลงชีวิตบุคคลนั้นสำเร็จ ต้องอาบัติปาราชิกทั้งสองรูป

ทูตไปแล้วกลับมา

{๑๙๒} ภิกษุสั่งภิกษุว่า “จงปลงชีวิตบุคคลชื่อนี้” ต้องอาบัติทุกกฏ ครั้นภิกษุนั้นสั่งภิกษุนั้นแล้ว เกิดความร้อนใจ แต่พูดไม่ให้ได้ยินว่า “อย่าฆ่าเลย” ภิกษุผู้รับคำสั่งปลงชีวิตบุคคลนั้นสำเร็จ ต้องอาบัติปาราชิกทั้งสองรูป

ภิกษุสั่งภิกษุว่า “จงปลงชีวิตบุคคลชื่อนี้” ต้องอาบัติทุกกฏ ครั้นภิกษุนั้นสั่งภิกษุนั้นแล้ว เกิดความร้อนใจและพูดให้ได้ยินว่า “อย่าฆ่าเลย” ภิกษุผู้รับคำสั่งกลับพูดว่า “ท่านสั่งผมแล้ว” จึงปลงชีวิตบุคคลชื่อนั้นเสีย ภิกษุผู้สั่งเดิม ไม่ต้องอาบัติ ภิกษุผู้ฆ่าต้องอาบัติปาราชิก

ภิกษุสั่งภิกษุว่า “จงปลงชีวิตบุคคลชื่อนี้” ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้สั่งนั้น ครั้นสั่งภิกษุนั้นแล้วเกิดความร้อนใจ และพูดให้ได้ยินว่า “อย่าฆ่าเลย” ภิกษุผู้รับคำสั่งตอบว่าก็ดีเหมือนกันแล้วงดเสีย ไม่ต้องอาบัติทั้งสองรูป

ที่ไม่ลับ สำคัญว่าที่ลับ

{๑๙๓} [๑๗๕] ที่ไม่ลับ ภิกษุสำคัญว่าที่ลับ พูดขึ้นว่า “ทำอย่างไรหนอ บุคคลชื่อนี้จะพึงถูกฆ่า” ต้องอาบัติทุกกฏ

ที่ลับ สำคัญว่าที่ไม่ลับ

ที่ลับ ภิกษุสำคัญว่าที่ไม่ลับ พูดขึ้นว่า “ทำอย่างไรหนอ บุคคลชื่อนี้จะพึงถูกฆ่า” ต้องอาบัติทุกกฏ

ที่ไม่ลับ สำคัญว่าที่ไม่ลับ

ที่ไม่ลับ ภิกษุสำคัญว่าที่ไม่ลับ พูดขึ้นว่า “ทำอย่างไรหนอ บุคคลชื่อนี้จะพึงถูกฆ่า” ต้องอาบัติทุกกฏ

ที่ลับ สำคัญว่าที่ลับ

ที่ลับ ภิกษุสำคัญว่าที่ลับ พูดขึ้นว่า “ทำอย่างไรหนอ บุคคลชื่อนี้จะพึงถูกฆ่า” ต้องอาบัติทุกกฏ

พรรณนาด้วยกาย

{๑๙๔} ที่ชื่อว่า พรรณนาด้วยกาย ได้แก่ ภิกษุแสดงอาการต่าง ๆ ทางกายให้รู้ว่า “ผู้ใดตายอย่างนี้ ผู้นั้นจะได้ทรัพย์ ได้ยศ หรือไปสวรรค์” ต้องอาบัติทุกกฏ ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะการพรรณนานั้นทำให้ผู้ใดผู้หนึ่งคิดว่า “เราจักตาย” แล้วยังทุกขเวทนาให้เกิดขึ้น ภิกษุผู้พรรณนาต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

พรรณนาด้วยวาจา

ที่ชื่อว่า พรรณนาด้วยวาจา ได้แก่ ภิกษุกล่าวด้วยวาจาว่า “ผู้ใดตายอย่างนี้ ผู้นั้นจะได้ทรัพย์ ได้ยศ หรือไปสวรรค์” ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะการพรรณนานั้นทำให้ผู้ใดผู้หนึ่งคิดว่า “เราจักตาย” แล้วยังทุกขเวทนาให้เกิดขึ้น ภิกษุผู้พรรณนาต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

พรรณนาด้วยกายและวาจา

ที่ชื่อว่า พรรณนาด้วยกายและวาจา ได้แก่ ภิกษุแสดงอาการต่าง ๆ ทางกายให้รู้ก็ดี กล่าวด้วยวาจาก็ดี ว่า “ผู้ใดตายอย่างนี้ ผู้นั้นจะได้ทรัพย์ ได้ยศ หรือไปสวรรค์” ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะการพรรณนานั้นทำให้ผู้ใดผู้หนึ่งคิดว่า “เราจักตาย” แล้วยังทุกขเวทนาให้เกิดขึ้น ภิกษุผู้พรรณนา ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

พรรณนาด้วยทูต

{๑๙๕} ที่ชื่อว่า พรรณนาด้วยทูต ได้แก่ ภิกษุสั่งทูตไปว่า “ผู้ใดตายอย่างนี้ ผู้นั้นจะได้ทรัพย์ ได้ยศ หรือไปสวรรค์” ต้องอาบัติทุกกฏ ผู้ใดผู้หนึ่งได้ ทราบคำบอกของทูตแล้วคิดว่า “เราจักตาย” แล้วยังทุกขเวทนาให้เกิดขึ้น ภิกษุผู้พรรณนาต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

พรรณนาด้วยหนังสือ

[๑๗๖] ที่ชื่อว่า พรรณนาด้วยหนังสือ ได้แก่ ภิกษุเขียนหนังสือไว้ว่า “ผู้ใดตายอย่างนี้ ผู้นั้นจะได้ทรัพย์ ได้ยศ หรือไปสวรรค์” ต้องอาบัติทุกกฏ ทุก ๆ ตัวอักษร ผู้ใดผู้หนึ่งเห็นหนังสือแล้วคิดว่า “เราจักตาย” แล้วยังทุกขเวทนาให้เกิดขึ้น ภิกษุผู้เขียนต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

หลุมพราง

{๑๙๖} ที่ชื่อว่า หลุมพราง ได้แก่ ภิกษุขุดหลุมพรางเจาะจงมนุษย์ไว้ว่า “เขาจักตกลงไปตาย” ต้องอาบัติทุกกฏ เมื่อผู้ใดผู้หนึ่งตกลงไปแล้วเกิดทุกขเวทนาขึ้น ภิกษุผู้ขุดต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ภิกษุผู้ขุดต้องอาบัติปาราชิก

ภิกษุขุดหลุมพรางไว้มิได้เจาะจงว่า “ผู้ใดผู้หนึ่งจักตกลงไปตาย” ต้องอาบัติทุกกฏ มนุษย์ตกลงไปในหลุมพรางนั้น ภิกษุต้องอาบัติทุกกฏ เมื่อเขาตกลงไปเกิดทุกขเวทนาขึ้น ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก ยักษ์ก็ดี เปรตก็ดี สัตว์ดิรัจฉานแปลงเพศเป็นมนุษย์ก็ดีตกลงไปในหลุมพรางนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ เมื่อมันตกลงไปแล้วเกิดทุกขเวทนาขึ้น ต้องอาบัติทุกกฏ มันตาย ต้องอาบัติถุลลัจจัย สัตว์ดิรัจฉานตกลงไปในหลุมพรางนั้น ต้องอาบัติทุกกฏ เมื่อมันตกลงไปแล้วเกิดทุกขเวทนาขึ้น ต้องอาบัติทุกกฏ มันตาย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

วัตถุที่พิง

{๑๙๗} [๑๗๗] ที่ชื่อว่า วัตถุที่พิง ได้แก่ ภิกษุวางศัสตราไว้ในที่สำหรับพิงก็ดี ทายาพิษไว้ก็ดี ทำให้ชำรุดก็ดี วางไว้ริมบ่อ เหว หรือที่ผาชัน ด้วยหมายใจว่า “บุคคลจักตกลงไปตายด้วยวิธีนี้” ดังนี้ก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ เขาเกิดทุกขเวทนาขึ้นเพราะต้องศัสตรา ถูกยาพิษ หรือตกลงไป ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

การลอบวาง

{๑๙๘} ที่ชื่อว่า การลอบวาง ได้แก่ ภิกษุวางดาบ หอก ฉมวก หลาว ค้อน หิน มีด ยาพิษ หรือเชือกไว้ใกล้ๆตัวเขาด้วยตั้งใจว่า “เขาจักตายด้วยของสิ่งนี้” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาคิดว่า “เราจักตาย” แล้วยังทุกขเวทนาให้เกิดขึ้นด้วยของสิ่งนั้น ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

เภสัช

{๑๙๙} ที่ชื่อว่า เภสัช ได้แก่ ภิกษุให้เนยใส เนยข้น นํ้ามัน นํ้าผึ้ง หรือนํ้าอ้อย ด้วยตั้งใจว่า “เขาลิ้มเภลัชนี้แล้วจักตาย” ต้องอาบัติทุกกฏ เมื่อเขาลิ้มเภสัชนั้นแล้วเกิดทุกขเวทนาขึ้น ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

การนำรูปเข้าไป

{๒๐๐} [๑๗๘] ที่ชื่อว่า การนำรูปเข้าไป ได้แก่ ภิกษุนำรูปซึ่งไม่เป็นที่น่าชอบใจ น่ากลัว น่าหวาดเสียวเข้าไปใกล้เขาด้วยตั้งใจว่า “เขาเห็นรูปนี้แล้วจักตกใจตาย” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาเห็นรูปนั้นแล้วตกใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิกภิกษุนำรูปซึ่งเป็นที่น่าชอบใจ น่ารัก น่าจับใจเข้าไปใกล้เขาด้วยตั้งใจว่า “เขาเห็นรูปนี้แล้วจักซูบผอมตาย เพราะหาไม่ได้” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาเห็นรูปนั้นแล้วซูบผอม เพราะหาไม่ได้ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

การนำเสียงเข้าไป

ที่ชื่อว่า การนำเสียงเข้าไป ได้แก่ ภิกษุนำเสียงซึ่งไม่เป็นที่ชอบใจ น่ากลัว น่าหวาดเสียวเข้าไปใกล้เขาด้วยตั้งใจว่า “เขาได้ยินเสียงนี้แล้วจักตกใจตาย” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาได้ยินเสียงนั้นแล้วตกใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิกภิกษุนำเสียงซึ่งเป็นที่น่าชอบใจ น่ารัก น่าจับใจเข้าไปใกล้เขาด้วยตั้งใจว่า “เขาได้ยินเสียงนี้แล้วจักซูบผอมตาย เพราะหาไม่ได้” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาได้ยินเสียงนั้นแล้วซูบผอม เพราะหาไม่ได้ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

การนำกลิ่นเข้าไป

ที่ชื่อว่า การนำกลิ่นเข้าไป ได้แก่ ภิกษุนำกลิ่นซึ่งไม่เป็นที่น่าชอบใจ น่ารังเกียจ น่าคลื่นเหียนเข้าไปใกล้เขาด้วยตั้งใจว่า “เขาสูดกลิ่นนี้แล้วจักตายไปเพราะความรังเกียจคลื่นเหียน” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาสูดกลิ่นนั้นแล้วตกใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิกภิกษุนำกลิ่นซึ่งเป็นที่น่าชอบใจ น่ารัก น่าจับใจเข้าไปใกล้เขาด้วยตั้งใจว่า “เขาสูดกลิ่นนี้แล้วจักซูบผอมตาย เพราะหาไม่ได้” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาสูดกลิ่นนั้นแล้วซูบผอม เพราะหาไม่ได้ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

การนำรสเข้าไป

ที่ชื่อว่า การนำรสเข้าไป ได้แก่ ภิกษุนำรสซึ่งไม่เป็นที่น่าชอบใจ น่ารังเกียจ น่าสะอิดสะเอียนเข้าไปใกล้เขาด้วยตั้งใจว่า “เขาลิ้มรสนี้แล้วจักตายไปเพราะความรังเกียจสะอิดสะเอียน” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาลิ้มรสนั้นแล้วตกใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิกภิกษุนำรสซึ่งเป็นที่น่าชอบใจ น่ารัก น่าเอร็ดอร่อยเข้าไปใกล้เขาด้วยตั้งใจว่า “เขาลิ้มรสนี้แล้วจักซูบผอมตาย เพราะหาไม่ได้” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาลิ้มรสนั้นแล้วซูบผอม เพราะหาไม่ได้ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิกการนำโผฏฐัพพะเข้าไป

ที่ชื่อว่า การนำโผฏฐัพพะเข้าไป ได้แก่ ภิกษุนำโผฏฐัพพะซึ่งไม่เป็น ที่น่าชอบใจ น่ากลัว น่าหวาดเสียวเข้าไปใกล้เขาด้วยตั้งใจว่า “เขาถูกสิ่ง

นี้สัมผัสแล้วจักตาย” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาถูกสิ่งนั้นสัมผัสแล้วเกิดทุกขเวทนาขึ้น ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

ภิกษุนำโผฏฐัพพะซึ่งเป็นที่น่าชอบใจ น่ารัก น่าจับต้อง เข้าไปใกล้เขาด้วยตั้งใจว่า “เขาสัมผัสสิ่งนี้แล้วจักซูบผอมตาย เพราะหาไม่ได้” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาถูกสิ่งนั้นสัมผัสแล้วซูบผอม เพราะหาไม่ได้ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

การนำธรรมารมณ์เข้าไป

ที่ชื่อว่า การนำธรรมารมณ์เข้าไป ได้แก่ ภิกษุแสดงเรื่องนรกแก่คนผู้ควรเกิดในนรกด้วยตั้งใจว่า “เขาฟังเรื่องนรกนี้แล้วจักตกใจตาย” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาฟังเรื่องนรกนั้นแล้วตกใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิกภิกษุแสดงเรื่องสวรรค์แก่คนผู้ทำความดีด้วยตั้งใจว่า “เขาฟังเรื่องสวรรค์นี้แล้วจักเต็มใจตาย” ต้องอาบัติทุกกฏ เขาฟังเรื่องสวรรค์นั้นแล้วคิดว่าเราจักเต็มใจตาย แล้วยังทุกขเวทนาให้เกิดขึ้น ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

การบอก

{๒๐๑} [๑๗๙] ที่ชื่อว่า การบอก ได้แก่ ภิกษุถูกเขาถามแล้วบอกว่า “จงตายอย่างนี้ ผู้ใดตายอย่างนี้ ผู้นั้นจะได้ทรัพย์ ได้ยศ หรือไปสวรรค์” ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะการบอกนั้น ทำให้เขาคิดว่าเราจักตาย แล้วยังทุกขเวทนาให้เกิดขึ้น ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

การแนะนำ

ที่ชื่อว่า การแนะนำ ได้แก่ ภิกษุมิได้ถูกถามแต่แนะนำว่า “จงตายอย่างนี้ ผู้ใดตายอย่างนี้ ผู้นั้นจะได้ทรัพย์ ได้ยศ หรือไปสวรรค์” ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะการแนะนำนั้น ทำให้เขาคิดว่าเราจักตาย แล้วยังทุกขเวทนาให้เกิดขึ้น ต้องอาบัติถุลลัจจัย เขาตาย ต้องอาบัติปาราชิก

การนัดหมาย

{๒๐๒} ที่ชื่อว่า การนัดหมาย ได้แก่ ภิกษุทำการนัดหมายว่า “จงปลงชีวิตเขาเสีย ตามการนัดหมายนั้น คือในเวลาก่อนอาหารหรือหลังอาหาร ในเวลากลางคืน หรือเวลากลางวัน” ต้องอาบัติทุกกฏ เพราะการนัดหมายนั้น ภิกษุผู้รับคำสั่งปลงชีวิตเขาสำเร็จ ต้องอาบัติปาราชิกทั้งสองรูป ปลงชีวิตเขาได้ก่อนหรือหลังการนัดหมายนั้น ภิกษุผู้สั่งเดิม ไม่ต้องอาบัติ ภิกษุผู้ฆ่า ต้องอาบัติปาราชิก

การทำนิมิต

ที่ชื่อว่า การทำนิมิต ได้แก่ ภิกษุทำนิมิตสัญญาณว่า “ผมจักขยิบตา ยักคิ้ว หรือผงกศีรษะ ท่านจงปลงชีวิตเขาตามนิมิตนั้น” ต้องอาบัติทุกกฏ ภิกษุผู้รับสั่งปลงชีวิตเขาสำเร็จตามนิมิตนั้น ต้องอาบัติปาราชิกทั้งสองรูป ปลงชีวิตเขาก่อนหรือหลังนิมิตนั้น ภิกษุผู้สั่งเดิม ไม่ต้องอาบัติ ภิกษุผู้ฆ่า ต้องอาบัติปาราชิก

อนาปัตติวาร

{๒๐๓} ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติ คือ ภิกษุไม่จงใจ ๑ ภิกษุไม่รู้ ๑ ภิกษุไม่ประสงค์จะให้ตาย ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุมีจิตฟุ้งซ่าน ๑ ภิกษุผู้กระสับกระส่ายเพราะเวทนา ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑

จบ ปฐมภาณวารในมนุสสวิคคหปาราชิก