สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ [ว่าด้วย ไปสู่สนามรบ] เล่ม ๒

ไม่ต้องอาบัติ

ยังไม่ถึง ๓ คืน ภิกษุสำคัญว่ายังไม่ถึง อยู่ในกองทัพ ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๕๗๐} [๓๒๑] ภิกษุอยู่ ๒-๓ คืน ๑ ภิกษุอยู่ไม่ถึง ๒-๓ คืน ๑ ภิกษุอยู่ ๒ คืน แล้วออกไปก่อนอรุณของคืนที่ ๓ ขึ้นมา แล้วกลับมาอยู่ใหม่ ๑ ภิกษุอาพาธพักแรมอยู่ ๑ ภิกษุอยู่ด้วยกิจธุระของภิกษุอาพาธ ๑ ภิกษุตกอยู่ในกองทัพที่ถูกข้าศึกล้อมไว้ ๑ ภิกษุมีเหตุบางอย่างขัดขวางไว้ ๑ มีอันตราย ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ เสนาวาสสิกขาบทที่ ๙

๑๐. อุยโยธิกสิกขาบท

ว่าด้วยการไปดูสนามรบ

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๕๗๑} [๓๒๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพวกภิกษุฉัพพัคคีย์อยู่ในกองทัพ ๒-๓ คืน พากันไปสนามรบบ้าง ที่พักพลบ้าง ที่จัดขบวนทัพบ้าง ไปดูการรวมพลบ้าง ภิกษุฉัพพัคคีย์รูปหนึ่งไปยังสนามรบแล้วถูกยิงด้วยเกาทัณฑ์ พวกทหารจึงเยาะเย้ยเธอว่า “พระคุณเจ้ารบได้ดีหรือ พระคุณเจ้าได้กี่คะแนน” เธอถูกทหารเหล่านั้นเยาะเย้ยเอา จึงได้อับอายแล้ว พวกทหารจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้มาดูสนามรบเล่า มิใช่ลาภของพวก

เราเลย พวกเราได้ไม่ดีเลย ที่มาสนามรบก็เพราะเหตุต้องเลี้ยงชีพ เพราะ เหตุต้องเลี้ยงดูบุตรภรรยา”

ภิกษุทั้งหลายได้ยินทหารเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ไปดูสนามรบเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มี พระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอไปดูสนามรบ จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ไปดูสนามรบเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของ ปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๒๓] ถ้าภิกษุพักอยู่ในกองทัพ ๒-๓ คืน ไปสนามรบก็ดี ที่พักพลก็ดี ที่จัดขบวนทัพก็ดี ไปดูการรวมพลก็ดี เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๕๗๒} [๓๒๔] คำว่า ถ้าภิกษุพักอยู่ในกองทัพ ๒-๓ คืน คือ พักแรมอยู่ ๒-๓ คืน

ที่ชื่อว่า สนามรบ ได้แก่ สถานที่มีการรบพุ่งยังปรากฏอยู่

ที่ชื่อว่า ที่พักพล ได้แก่ เหล่าช้างมีประมาณเท่านี้ เหล่าม้ามี ประมาณเท่านี้ เหล่ารถมีประมาณเท่านี้ เหล่าราบมีประมาณเท่านี้ที่ชื่อว่า ที่จัดขบวนทัพ ได้แก่ ตอนนี้เป็นเหล่าช้าง ตอนนี้เป็นเหล่าม้า ตอนนี้เป็นเหล่ารถ ตอนนี้เป็นเหล่าราบที่ชื่อว่า การรวมพล ได้แก่ กองพลช้าง กองพลม้า กองพลรถ กองพลราบ

กองพลช้าง อย่างต่ำมีช้าง ๓ เชือก กองพลม้า อย่างต่ำมีม้า ๓ ม้ากองพลรถ อย่างต่ำมีรถ ๓ คัน กองพลราบ อย่างต่ำมีทหารถือธนู ๔ นาย

บทภาชนีย์

ภิกษุไปเพื่อจะดู ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูในที่ที่ตนอยู่ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

เลยที่ที่จะเห็นแล้ว ยังมองดูอยู่อีก ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ภิกษุไปเพื่อจะดูกองทัพแต่ละเหล่า ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูในที่ที่ตนอยู่ ต้องอาบัติทุกกฏ

เลยที่ที่จะมองเห็นแล้ว ยังมองดูอยู่อีก ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๕๗๔} [๓๒๕] ภิกษุอยู่ในอารามที่มองเห็น ๑ การรบพุ่งมาปรากฏยังสถานที่ ภิกษุยืน นั่ง หรือนอน ๑ ภิกษุเดินสวนทางไปเห็นเข้า ๑ เมื่อมีกิจจำเป็นเดินไปเห็นเข้า ๑ มีอันตราย ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อุยโยธิกสิกขาบทที่ ๑๐

จบ อเจลกวรรคที่ ๕

หัวข้อประจำหมวด

อเจลกสิกขาบท ว่าด้วยนักบวชเปลือย ๑

อุยโยชนสิกขาบท ว่าด้วยการส่งกลับ ๑

สโภชนสิกขาบท ว่าด้วยการนั่งแทรกแซงในที่มีคนสองคน ๑

รโหปฏิจฉันนสิกขาบท ว่าด้วยการนั่งในที่กำบัง ๑

รโหนิสัชชสิกขาบท ว่าด้วยการนั่งในที่ลับ ๑

จาริตตสิกขาบท ว่าด้วยรับนิมนต์แล้วเที่ยวไปที่อื่น ๑

จตุมาสปัจจยปวารณาสิกขาบท ว่าด้วยการปวารณาด้วยปัจจัยสี่ ๑

อุยยุตตเสนาสิกขาบท ว่าด้วยการไปดูกองทัพ ๑

เสนาวาสสิกขาบท ว่าด้วยการอยู่ในกองทัพ ๑

อุยโยธิกสิกขาบท ว่าด้วยการไปดูสนามรบ ๑

๖. สุราปานวรรค

หมวดว่าด้วยการดื่มสุรา

๑. สุราปานสิกขาบท

ว่าด้วยการดื่มสุรา

เรื่องพระสาคตะ

{๕๗๕} [๓๒๖] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าเมื่อเสด็จจาริกไปในเจติยชนบท ได้เสด็จผ่านไปทางหมู่บ้านภัททวดี พวกคนเลี้ยงโค คนเลี้ยงปศุสัตว์ ชาวนา คนเดินทางได้แลเห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จดำเนินมาแต่ไกล ครั้นเห็นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระองค์ผู้เจริญ ขอพระองค์อย่าได้เสด็จไปยังท่าอัมพะเลย เพราะที่ท่าอัมพะมีนาคอาศัย อยู่ในอาศรมชฎิล เป็นสัตว์ที่มีฤทธิ์ เป็นอสรพิษร้าย มันจะได้ไม่ทำอันตรายพระองค์ พระพุทธเจ้าข้า’ เมื่อเขากราบทูลเรื่องนั้นแล้ว พระผู้มี พระภาคเจ้าได้ทรงดุษณีภาพอยู่พวกคนเลี้ยงโค คนเลี้ยงปศุสัตว์ ชาวนา คนเดินทางได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ขอพระองค์อย่าได้เสด็จไปยังท่าอัมพะเลย เพราะที่ท่าอัมพะมีนาคอาศัยอยู่ในอาศรมชฎิล เป็นสัตว์ที่มีฤทธิ์ เป็นอสรพิษร้าย มันจะได้ไม่ทำอันตรายพระองค์ พระพุทธเจ้าข้า” แม้ครั้งที่ ๓ แล พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ทรงดุษณีภาพอยู่

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปโดยลำดับ ได้เสด็จถึงหมู่บ้านภัททวดีแล้ว ทราบว่าพระองค์ประทับอยู่ ณ หมู่บ้านภัททวดีนั้น