สิกขาบทที่ ๙ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

ติกทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมเป็นธรรม ไม่ยอมสละ ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสงสัย ไม่ยอมสละ ต้องอาบัติทุกกฏ

กรรมไม่เป็นธรรม ภิกษุสำคัญว่ากรรมไม่เป็นธรรม ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๖๖๘} [๔๒๒] ภิกษุผู้ไม่ถูกสวดสมนุภาสน์ ๑ ภิกษุผู้ยอมสละ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อริฏฐสิกขาบทที่ ๘

๙. อุกขิตตสัมโภคสิกขาบท

ว่าด้วยการคบหากับภิกษุผู้ถูกสงฆ์ลงอุกเขปนียกรรม

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๖๖๙} [๔๒๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์รู้อยู่ร่วมกินบ้าง ร่วมอยู่บ้าง ร่วมนอนบ้างกับพระอริฏฐะ ผู้กล่าวอย่างนั้น ผู้ยังไม่ได้ทำตามธรรม ผู้ยังไม่ได้สละทิฏฐินั้นบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “พวกภิกษุฉัพพัคคีย์รู้อยู่ ไฉนจึงได้ร่วมกินบ้าง ร่วมอยู่บ้าง ร่วมนอนบ้าง กับพระอริฏฐะผู้กล่าวอย่างนั้น ผู้ยังไม่ได้ทำตามธรรม ผู้ยังไม่ได้สละทิฏฐินั้นเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอรู้อยู่ร่วมกินบ้าง ร่วมอยู่บ้าง ร่วมนอนบ้าง กับอริฏฐะผู้กล่าวอย่างนั้น ผู้ยังไม่ได้ทำตามธรรม ผู้ยังไม่ได้สละทิฏฐินั้นจริงหรือ”พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย พวกเธอรู้อยู่ ไฉนจึงได้ร่วมกินบ้าง ร่วมอยู่บ้าง ร่วมนอนบ้างกับอริฏฐะผู้กล่าวอย่างนั้น ผู้ยังไม่ได้ทำตามธรรม ผู้ยังไม่ได้สละทิฏฐินั้นเล่า การกระทำของพวกเธอนั้นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๒๔] อนึ่ง ภิกษุใดรู้อยู่ ร่วมกินก็ดี ร่วมอยู่ก็ดี ร่วมนอนก็ดี กับภิกษุผู้กล่าวอย่างนั้น ผู้ยังไม่ได้ทำตามธรรม ผู้ยังไม่ได้สละทิฏฐินั้น เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๖๗๐} [๔๒๕] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า รู้อยู่ คือ รู้เอง หรือคนเหล่าอื่นบอกเธอ หรือเธอบอก

คำว่า ผู้กล่าวอย่างนั้น คือ ผู้กล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ที่ชื่อว่า ผู้ยังไม่ได้ทำตามธรรม คือ เป็นผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรแล้ว สงฆ์ยังไม่ได้เรียกเข้าหมู่

คำว่า กับ ... ผู้ยังไม่ได้สละทิฏฐินั้น คือ กับ .. ผู้ยังไม่สละทิฏฐิที่ถือนั้น

คำว่า ร่วมกินก็ดี อธิบายว่า ที่ชื่อว่าร่วมกิน หมายถึงการคบหา ๒ อย่าง คือ คบหากันในทางอามิส ๑ คบหากันในทางธรรม ๑

ที่ชื่อว่า คบหากันในทางอามิส คือ ให้อามิสก็ดี รับอามิสก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ที่ชื่อว่า คบหากันในทางธรรม คือ บอกธรรมให้ก็ดี ให้บอกธรรมก็ดี

ภิกษุบอกธรรมให้ หรือให้บอกธรรมเป็นบท ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ทุก ๆ บท

ภิกษุบอกธรรมให้ หรือให้บอกธรรมเป็นอักษร ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ทุก ๆ อักษร

คำว่า ร่วมอยู่ก็ดี ความว่า ทำอุโบสถก็ดี ปวารณาก็ดี สังฆกรรมก็ดี ร่วมกับภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรแล้ว ต้องอาบัติปาจิตตีย์

คำว่า ร่วมนอนก็ดี อธิบายว่า ในที่มุงบังเดียวกัน เมื่อภิกษุผู้ถูกสงฆ์ ยกวัตรนอนแล้ว ภิกษุจึงนอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เมื่อภิกษุนอนแล้ว

ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรจึงนอน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ หรือนอนทั้งสอง ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ลุกขึ้นแล้วนอนต่ออีก ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

{๖๗๑} [๔๒๖] ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรแล้ว ภิกษุสำคัญว่าเป็นผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรแล้ว ร่วมกินก็ดี ร่วมอยู่ก็ดี ร่วมนอนก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรแล้ว ภิกษุสงสัย ร่วมกินก็ดี ร่วมอยู่ก็ดี ร่วมนอนก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรแล้ว ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ผู้ถูกสงฆ์ยกวัตร ร่วมกินก็ดี ร่วมอยู่ก็ดี ร่วมนอนก็ดี ไม่ต้องอาบัติมิใช่ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตร ภิกษุสำคัญว่าเป็นผู้ถูกสงฆ์ยกวัตรแล้ว ... ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตร ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ

มิใช่ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ยกวัตร ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ผู้ถูกสงฆ์ยกวัตร ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๖๗๒} [๔๒๗] ภิกษุรู้อยู่ว่าภิกษุนั้นมิใช่ผูู้ถูกสงฆ์ยกวัตร ๑ ภิกษุรู้อยู่ว่าภิกษุนั้นถูกสงฆ์ยกวัตร แต่สงฆ์เรียกเข้าหมู่แล้ว ๑ ภิกษุรู้อยู่ว่าภิกษุนั้นถูกสงฆ์ ยกวัตรแล้วแต่สละทิฏฐินั้นแล้ว ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อุกขิตตสัมโภคสิกขาบทที่ ๙

๑๐. กัณฏกสิกขาบท

ว่าด้วยการสมโภคกับสามเณรที่ถูกนาสนะ

เรื่องสมณุทเทสชื่อกัณฏกะ

{๖๗๓} [๔๒๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น สมณุทเทสชื่อกัณฏกะได้เกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า “ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง” ภิกษุจำนวนมากได้ทราบข่าวว่าสมณุทเทสชื่อกัณฏกะเกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า “ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง”

จึงภิกษุเหล่านั้นได้เข้าไปหาสมณุทเทส ชื่อกัณฏกะถึงสำนักแล้วถามท่านว่า “อาวุโสกัณฏกะ ข่าวว่าเธอเกิดมีทิฏฐิอันชั่วช้าเห็นปานนี้ขึ้นว่า ‘ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง’ ดังนี้ จริงหรือ”“จริงอย่างว่านั้นแล ขอรับ กระผมรู้ทั่วถึงธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว อย่างที่ธรรมทั้งหลายที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่าเป็นธรรมทำอันตราย ก็ไม่อาจทำอันตรายแก่ผู้เสพได้จริง”

“อาวุโสกัณฏกะ เธออย่าได้พูดอย่างนั้น เธออย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้า การกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคเจ้าไม่ดีแน่ พระผู้มีพระภาคเจ้า