สิกขาบทที่ ๘ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๘. กัณฑุปฏิจฉาทิสิกขาบท

ว่าด้วยการทำผ้าปิดฝี

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๗๖๘} [๕๓๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตผ้าปิดฝีเแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตผ้าปิดฝีแล้ว จึงใช้ผ้าปิดฝีที่ไม่ได้ขนาด ปล่อยเลื้อยไปข้างหน้าบ้าง ข้างหลังบ้างเที่ยวไปบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ใช้ผ้าปิดฝีที่ไม่ได้ขนาดเล่า” แล้วกราบทูล เรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอใช้ผ้าปิดฝีที่ไม่ได้ขนาด จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้ใช้ผ้าปิดฝีที่ไม่ได้ขนาดเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๕๓๘] อนึ่ง ภิกษุผู้ให้ทำผ้าปิดฝีพึงทำให้ได้ขนาด ขนาดในผ้านั้น ดังนี้ คือ โดยยาว ๔ คืบ โดยกว้าง ๒ คืบ โดยคืบสุคต เธอทำให้เกินขนาดนั้นไป เป็นปาจิตตีย์ มีอันให้ตัดเสียเป็นวินัยกรรม

สิกขาบทวิภังค์

{๗๖๙} [๕๓๙] ที่ชื่อว่า ผ้าปิดฝี ได้แก่ ผ้าที่ทรงอนุญาตแก่ภิกษุอาพาธเป็นฝี เป็นอีสุกอีใส เป็นโรคนํ้าเลือดนํ้าเหลืองไหล หรือเป็นฝีดาษที่ใต้สะดือลงไป เหนือหัวเข่าขึ้นมา เพื่อจะได้ใช้ปิดอาพาธนั้นคำว่า ผู้ให้ทำ คือ ทำเองก็ดี ใช้ผู้อื่นทำก็ดี ต้องให้ทำให้ได้ขนาด ขนาดในผ้านั้นดังนี้ คือ โดยยาว ๔ คืบ โดยกว้าง ๒ คืบ โดยคืบสุคต

ทำเองก็ดี ใช้ผู้อื่นทำก็ดี เกินประมาณนั้นไป ต้องอาบัติทุกกฏใน เพราะประโยคที่ทำ ต้องอาบัติปาจิตตีย์เพราะได้ผ้านั้นมา พึงตัดก่อนจึงแสดงอาบัติตก

บทภาชนีย์

จตุกกปาจิตตีย์

{๗๗๐} [๕๔๐] ผ้าปิดฝีที่ตนทำค้างไว้ ตนทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ผ้าปิดฝีที่ตนทำค้างไว้ ใช้ผู้อื่นทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ผ้าปิดฝีที่ผู้อื่นทำค้างไว้ ตนทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ผ้าปิดฝีที่ผู้อื่นทำค้างไว้ ใช้ผู้อื่นทำต่อจนสำเร็จ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกทุกกฏ

ทำเองก็ดี ใช้ผู้อื่นทำก็ดี เพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่น ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุได้ผ้าปิดฝีที่ผู้อื่นทำไว้สำเร็จแล้วมาใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๗๗๑} [๕๔๑] ภิกษุทำผ้าปิดฝีได้ขนาด ๑ ทำผ้าปิดฝีให้ตํ่ากว่าขนาด ๑ ได้ผ้าปิดฝีที่ผู้อื่นทำไว้เกินขนาดมาตัดแล้วใช้สอย ๑ ทำเป็นผ้าเพดานก็ดี ทำเป็นผ้าปูพื้นก็ดี ทำเป็นผ้าม่านก็ดี ทำเป็นเปลือกฟูกก็ดี ทำเป็นปลอกหมอนก็ดี ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ ไม่ต้องอาบัติแล

จบ กัณฑุปฏิจฉาทิสิกขาบทที่ ๘

๙. วัสสิกสาฏิกสิกขาบท

ว่าด้วยการทำผ้าอาบนํ้าฝน

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๗๗๒} [๕๔๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตผ้าอาบน้ำฝนแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตผ้าอาบนํ้าฝนแก่ภิกษุทั้งหลายแล้ว จึงใช้ผ้าอาบนํ้าฝนที่ไม่ได้ขนาด ปล่อยเลื้อยลงข้างหน้าบ้าง ข้างหลังบ้างเที่ยวไปบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียนโพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้ใช้ผ้าอาบนํ้าฝนที่ไม่ได้ขนาดเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า