สิกขาบทที่ ๓ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๓. เปสุญญสิกขาบท

ว่าด้วยการส่อเสียด

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๒๕๕} [๓๖] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่พวกภิกษุผู้บาดหมางกัน ทะเลาะวิวาทกัน คือ ฟังคำของฝ่ายนี้แล้วไปบอกแก่ฝ่ายโน้นเพื่อทำลายฝ่ายนี้ ฟังคำของฝ่ายโน้นแล้วมาบอกแก่ฝ่ายนี้เพื่อทำลายฝ่ายโน้น เพราะเหตุนั้น ความบาดหมางที่ยังไม่เกิดก็เกิดขึ้น และความบาดหมางที่เกิดขึ้น แล้วก็เป็นไปรุนแรงยิ่งขึ้นบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่พวกภิกษุผู้บาดหมางกัน ทะเลาะวิวาทกัน คือ ฟังคำของฝ่ายนี้แล้วไปบอกแก่ฝ่ายโน้นเพื่อทำลายฝ่ายนี้ ฟังคำของฝ่ายโน้นแล้วมาบอกแก่ฝ่ายนี้เพื่อทำลายฝ่ายโน้น เพราะเหตุนั้น ความบาดหมางที่ยังไม่เกิดก็เกิดขึ้น และความบาดหมางที่เกิดขึ้นแล้วก็เป็นไปรุนแรงยิ่งขึ้นเล่า’ จึงพากันตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอเก็บเอาคำส่อเสียด ไปบอกแก่พวกภิกษุผู้บาดหมางกัน ทะเลาะวิวาทกัน คือ ฟังคำของฝ่ายนี้

แล้วไปบอกแก่ฝ่ายโน้นเพื่อทำลายฝ่ายนี้ ฟังคำของฝ่ายโน้นแล้วมาบอกแก่ ฝ่ายนี้เพื่อทำลายฝ่ายโน้น เพราะเหตุนั้น ความบาดหมางที่ยังไม่เกิดก็ เกิดขึ้น และความบาดหมางที่เกิดขึ้นแล้วก็เป็นไปรุนแรงยิ่งขึ้น จริงหรือ”พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉน พวกเธอจึงได้เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่พวกภิกษุผู้บาดหมางกัน ทะเลาะวิวาทกัน คือ ฟังคำของฝ่ายนี้แล้วไปบอกแก่ฝ่ายโน้นเพื่อทำลายฝ่ายนี้ ฟัง คำของฝ่ายโน้นแล้วมาบอกแก่ฝ่ายนี้เพื่อทำลายฝ่ายโน้น เพราะเหตุนั้น ความบาดหมางที่ยังไม่เกิดก็เกิดขึ้น และความบาดหมางที่เกิดขึ้นแล้วก็ เป็นไปรุนแรงยิ่งขึ้นเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความ เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชน ที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๗] เป็นปาจิตตีย์ ในเพราะส่อเสียดภิกษุ

สิกขาบทวิภังค์

{๒๕๖} [๓๘] ที่ชื่อว่า ส่อเสียด ความว่า คำส่อเสียดย่อมมีได้ด้วยอาการ ๒ อย่าง คือ ต้องการจะให้เขารัก ๑ ต้องการจะให้เขาแตกกัน ๑

ภิกษุเก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกโดยอาการ ๑๐ อย่าง คือ

๑. ชาติ ๒. ชื่อ

๓. โคตร ๔. การงาน

๕. ศิลปวิทยา ๖. โรค

๗. รูปพรรณ ๘. กิเลส

๙. อาบัติ ๑๐. คำด่า

บทภาชนีย์

ที่ชื่อว่า ชาติกำเนิด ได้แก่ ชาติกำเนิด ๒ อย่าง คือ ชาติกำเนิดต่ำ ๑ ชาติกำเนิดสูง ๑

ที่ชื่อว่า ชาติกำเนิดตํ่า ได้แก่ ชาติกำเนิดคนจัณฑาล ชาติกำเนิดคนจักสาน ชาติกำเนิดนายพราน ชาติกำเนิดคนช่างรถ ชาติกำเนิดคนเทขยะ นี้ชื่อว่าชาติกำเนิดต่ำ

ที่ชื่อว่า ชาติกำเนิดสูง ได้แก่ ชาติกำเนิดกษัตริย์ ชาติกำเนิดพราหมณ์ นี้ชื่อว่าชาติกำเนิดสูง

ที่ชื่อว่า ชื่อ ได้แก่ ชื่อ ๒ อย่าง คือ ชื่อไม่เพราะ ๑ ชื่อเพราะ ๑

ที่ชื่อว่า ชื่อไม่เพราะ ได้แก่ ชื่ออวกัณณกะ ชวกัณณกะ ธนิฏฐกะ สวิฏฐกะ กุลวัฑฒกะ ก็หรือชื่อที่เขาเย้ยหยัน เหยียดหยาม เกลียดชัง ดูหมิ่น ไม่นับถือกันในถิ่นนั้น ๆ นี้ชื่อว่ชื่อไม่เพราะ

ที่ชื่อว่า ชื่อเพราะ ได้แก่ ชื่อที่เกี่ยวเนื่องด้วยพุทธะ ธัมมะ สังฆะ ก็หรือชื่อที่เขาไม่เย้ยหยัน ไม่เหยียดหยาม ไม่เกลียดชัง ไม่ดูหมิ่น นับถือกันในถิ่นนั้น ๆ นี้ชื่อว่าชื่อเพราะ

ที่ชื่อว่า โคตร ได้แก่ วงศ์ตระกูล ๒ อย่าง คือ วงศ์ตระกูลชั้นตํ่า ๑ วงศ์ตระกูลชั้นสูง ๑

ที่ชื่อว่า วงศ์ตระกูลชั้นตํ่า ได้แก่ วงศ์ตระกูลโกสิยะ วงศ์ตระกูลภารทวาชะ ก็หรือวงศ์ตระกูลที่เขาเย้ยหยัน เหยียดหยาม เกลียดชัง ดูหมิ่น ไม่นับถือกันในถิ่นนั้น ๆ นี้ชื่อว่าวงศ์ตระกูลชั้นต่ำที่ชื่อว่า วงศ์ตระกูลชั้นสูง ได้แก่ วงศ์ตระกูลโคตมะ วงศ์ตระกูล โมคคัลลานะ วงศ์ตระกูลกัจจายนะ วงศ์ตระกูลวาเสฏฐะ ก็หรือวงศ์ตระกูลที่เขาไม่เย้ยหยัน ไม่เหยียดหยาม ไม่เกลียดชัง ไม่ดูหมิ่น นับถือกันในถิ่นนั้น ๆ นี้ชื่อว่าวงศ์ตระกูลชั้นสูง

ที่ชื่อว่า การงาน ได้แก่ งานที่ทำ ๒ อย่าง คือ งานชั้นต่ำ ๑ งานชั้นสูง ๑ ที่ชื่อว่า งานชั้นตํ่า ได้แก่ งานช่างไม้ งานเทขยะ ก็หรืองานที่เขาเย้ยหยัน เหยียดหยาม เกลียดชัง ดูหมิ่น ไม่นับถือกัน ในชนบทนั้น ๆ นี้ ชื่อว่างานชั้นตํ่า

ที่ชื่อว่า งานชั้นสูง ได้แก่ งานทำนา งานค้าขาย งานเลี้ยงโค ก็หรืองานที่เขาไม่เย้ยหยัน ไม่เหยียดหยาม ไม่เกลียดชัง ไม่ดูหมิ่น นับถือกัน ในถิ่นนั้น ๆ นี้ชื่อว่างานชั้นสูง

ที่ชื่อว่า ศิลปวิทยา ได้แก่ วิชาช่าง ๒ อย่าง คือ วิชาการชั้นต่ำ ๑ วิชา การชั้นสูง ๑

ที่ชื่อว่า วิชาการชั้นตํ่า ได้แก่ วิชาช่างจักสาน วิชาช่างหม้อ วิชาช่างหูก วิชาช่างหนัง วิชาช่างกัลบก ก็หรือวิชาช่างที่เขาเย้ยหยัน เหยียดหยาม เกลียดชัง ดูหมิ่น ไม่นับถือกันในถิ่นนั้น ๆ นี้ชื่อว่าวิชาการชั้นต่ำที่ชื่อว่า วิชาการชั้นสูง ได้แก่ วิชาการนับ วิชาการคำนวณ วิชาการเขียน ก็หรือวิชาการที่เขาไม่เย้ยหยัน ไม่เหยียดหยาม ไม่เกลียดชัง ไม่ดูหมิ่น นับถือกันในถิ่นนั้น ๆ นี้ชื่อว่าวิชาการชั้นสูงโรค แม้ทั้งปวง ชื่อว่าเป็นสิ่งที่เลวร้าย ส่วนโรคเบาหวาน ชื่อว่า โรคที่หนัก

ที่ชื่อว่า รูปพรรณ ได้แก่ รูปร่าง ๒ อย่าง คือ รูปร่างไม่ดี ๑ รูป ร่างดี ๑

ที่ชื่อว่า รูปร่างไม่ดี คือ สูงเกินไป ต่ำเกินไป ดำเกินไป ขาวเกินไป นี้ชื่อว่ารูปร่างไม่ดี

ที่ชื่อว่า รูปร่างดี คือ ไม่สูงนัก ไม่ต่ำนัก ไม่ดำนัก ไม่ขาวนัก นี้ชื่อว่ารูปร่างดี

กิเลส แม้ทั้งปวง ชื่อว่าหยาบ

อาบัติ แม้ทั้งปวง ชื่อว่าทราม ส่วนโสดาบัติ สมาบัติ ชื่อว่าอุกฤษฏ์

ที่ชื่อว่า คำด่า ได้แก่ คำด่า ๒ อย่าง คือ คำด่าที่หยาบ ๑ คำด่าที่ละเอียด ๑

ที่ชื่อว่า คำด่าที่หยาบ ได้แก่ คำด่าว่า ‘ท่านเป็นอูฐ ท่านเป็นแพะ ท่านเป็นโค ท่านเป็นลา ท่านเป็นสัตว์ดิรัจฉาน ท่านเป็นสัตว์นรก สุคติของท่านไม่มี ท่านพึงหวังได้แต่ทุคติ’ คำด่าที่เกี่ยวด้วย ย อักษร ภ อักษร หรือที่เกี่ยวด้วยอวัยวะเพศของชายและหญิง นี้ชื่อว่าคำด่าหยาบที่ชื่อว่า คำด่าที่ละเอียด ได้แก่ คำด่าว่า ‘ท่านเป็นบัณฑิต เป็นคนฉลาด เป็นนักปราชญ์ เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก ทุคติของท่านไม่มี ท่านพึงหวังได้แต่สุคติ’ นี้ชื่อว่าคำด่าที่ละเอียด

อุปสัมบันส่อเสียดอุปสัมบัน

๑. พูดเหน็บแนมกระทบชาติตํ่า

{๒๕๗} [๓๙] อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นชาติคนจัณฑาล ชาติคนจักสาน ชาตินายพราน ชาติคนช่างรถ ชาติคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

พูดเหน็บแนมกระทบชาติสูง

{๒๕๘} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นชาติกษัตริย์ เป็นชาติพราหมณ์’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

๒. พูดเหน็บแนมกระทบชื่อไม่เพราะ

{๒๕๙} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านชื่ออวกัณณกะ ชื่อชวกัณณกะ ชื่อธนิฏฐกะ ชื่อสวิฏฐกะ ชื่อกุลวัฑฒกะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

พูดเหน็บแนมกระทบชื่อเพราะ

{๒๖๐} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเลียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านชื่อพุทธรักขิต ชื่อ ธัมมรักขิต ชื่อสังฆรักขิต’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

๋๓. พูดเหน็บแนมกระทบตระกูลตํ่า

{๒๖๑} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเลียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นโกสิยโคตร ภารทวาชโคตร’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

พูดเหน็บแนมกระทบตระกูลสูง

{๒๖๒} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นโคตมโคตร โมคคัลลานโคตร กัจจายนโคตร วาเสฏฐโคตร’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

๔. พูดเหน็บแนมกระทบการงานชั้นตํ่า

{๒๖๓} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นช่างไม้ ท่านเป็นคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

พูดเหน็บแนมกระทบการงานชั้นสูง

{๒๖๔} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นชาวนา ท่านเป็นพ่อค้า ท่านเป็นคนเลี้ยงโค’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

๕. พูดเหน็บแนมกระทบศิลปะชั้นตํ่า

{๒๖๕} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นช่างจักสาน ท่านเป็นช่างหม้อ ท่านเป็นช่างหูก ท่านเป็นช่างหนัง ท่านเป็นช่างกัลบก’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

พูดเหน็บแนมกระทบศิลปะชั้นสูง

{๒๖๖} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นช่างนับ ท่านเป็นช่างคำนวณ ท่านเป็นช่างเขียน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ทุก ๆ คำพูด

๖. พูดเหน็บแนมกระทบโรคเบา

{๒๖๗} [๔๐] อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นโรคเรื้อน ท่านเป็นโรคฝี ท่านเป็นโรคกลาก ท่านเป็นโรคมองคร่อ ท่านเป็นโรคลมบ้าหมู’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

พูดเหน็บแนมกระทบโรคหนัก

{๒๖๘} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นโรคเบาหวาน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

๗. พูดเหน็บแนมกระทบรูปพรรณไม่ดี

{๒๖๙} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นคนสูงเกินไป ท่านเป็นคนต่ำเกินไป ท่านเป็นคนดำเกินไป ท่านเป็นคนขาวเกินไป’ ดังนี้ เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

พูดเหน็บแนมกระทบรูปพรรณดี

{๒๗๐} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นคนไม่สูงนัก เป็นคนไม่ตํ่านัก เป็นคนไม่ดำนัก เป็นคนไม่ขาวนัก’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

๘. พูดเหน็บแนมกระทบกิเลสหยาบ

{๒๗๑} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอก แก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นผู้ถูกราคะกลุ้มรุม เป็นผู้ถูกโทสะย่ำยี เป็นผู้ถูกโมหะครอบงำ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ทุก ๆ คำพูด

พูดเหน็บแนมกระทบกิเลสละเอียด

{๒๗๒} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอก แก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นผู้ปราศจากราคะ เป็นผู้ปราศจากโทสะ เป็นผู้ปราศจากโมหะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

๙. พูดเหน็บแนมกระทบอาบัติทราม

{๒๗๓} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอก แก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นผู้ต้องอาบัติ

ปาราชิก ท่านเป็นผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ท่านเป็นผู้ต้องอาบัติถุลลัจจัย ท่านเป็นผู้ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ท่านเป็นผู้ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ ท่านเป็นผู้ต้องอาบัติทุกกฏ ท่านเป็นผู้ต้องอาบัติทุพภาสิต’ ดังนี้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ทุก ๆ คำพูด

พูดเหน็บแนมกระทบอาบัติอุกฤษฏ์

{๒๗๔} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอก แก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นโสดาบัน’ ดังนี้ เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

๑๐. พูดเหน็บแนมกระทบคำด่าหยาบ

{๒๗๕} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นอูฐ ท่านเป็นแพะ ท่านเป็นโค ท่านเป็นลา ท่านเป็นสัตว์ดิรัจฉาน ท่านเป็นสัตว์นรก สุคติของท่านไม่มี ท่านพึงหวังได้แต่ทุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ทุก ๆ คำพูด

พูดเหน็บแนมกระทบคำด่าละเอียด

{๒๗๖} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอก แก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเหน็บแนมท่านว่า ‘ท่านเป็นบัณฑิต ท่านเป็นคนฉลาด ท่านเป็นนักปราชญ์ ท่านเป็นพหูสูต ท่านเป็นธรรมกถึก ทุคติของท่านไม่มี ท่านพึงหวังได้แต่สุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ทุก ๆ คำพูด

๑. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบชาติตํ่า - ชาติสูง

{๒๗๗} [๔๑] อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเปรยเหน็บแนมว่า ‘มีภิกษุในพระธรรม

วินัยนี้บางพวกเป็นชาติคนจัณฑาล เป็นชาติคนจักสาน เป็นชาตินายพราน เป็นชาติช่างรถ เป็นชาติคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่นว่า ท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด{๒๗๘}... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นชาติกษัตริย์ เป็นชาติพราหมณ์’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๒. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบชื่อไม่เพราะ - ชื่อเพราะ

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกชื่ออวกัณณกะ ชื่อชวกัณณกะ ชื่อธนิฏฐกะ ชื่อสวิฏฐกะ ชื่อกุลวัฑฒกะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกชื่อพุทธรักขิต ชื่อธัมมรักขิต ชื่อสังฆรักขิต’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติ ทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๓. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบตระกูลตํ่า - ตระกูลสูง

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นโกสิยโคตร เป็นภารทวาชโคตร’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏ ทุก ๆ คำพูด... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นโคตมโคตร เป็นโมคคัลลานโคตร เป็นกัจจายนโคตร เป็นวาเสฏฐโคตร’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๔. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบการงานชั้นตํ่า - ชั้นสูง

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นช่างไม้ เป็นคนเทขยะ’ ดังนี้ เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นชาวนา เป็นพ่อค้า เป็นคนเลี้ยงโค’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติ ทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๕. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบศิลปะชั้นสูง - ชั้นตํ่า

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นช่างนับ เป็นช่างคำนวณ เป็นช่างเขียน’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นช่างจักสาน เป็นช่างหม้อ เป็นช่างหูก เป็นช่างหนัง เป็นช่างกัลบก’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๖. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบโรคเบา - โรคหนัก

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นโรคเรื้อน เป็นโรคฝี เป็น โรคกลาก เป็นโรคมองคร่อ เป็นโรคลมบ้าหมู’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นโรคเบาหวาน’ ดังนี้ ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๗. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบรูปร่างไม่ดี - รูปร่างดี

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกสูงเกินไป ต่ำเกินไป ดำเกินไป ขาวเกินไป’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกไม่สูงนัก ไม่ตํ่านัก ไม่ดำนัก ไม่ขาวนัก’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๘. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบกิเลสหยาบ - ละเอียด

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกถูกราคะกลุ้มรุม ถูกโทสะย่ำยี ถูกโมหะครอบงำ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกปราศจากราคะ ปราศจากโทสะ ปราศจากโมหะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๙. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบอาบัติทราม - อุกฤษฏ์

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกต้องอาบัติปาราชิก ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ต้องอาบัติถุลลัจจัย ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ ต้องอาบัติทุกกฏ ต้องอาบัติทุพภาสิต’ ดังนี้ ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นโสดาบัน’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๑๐. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบคำด่าหยาบ - ละเอียด

... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นอูฐ เป็นแพะ เป็นโค เป็นลา เป็นสัตว์ดิรัจฉาน เป็นสัตว์นรก สุคติของภิกษุพวกนั้นไม่มี’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุพวกนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด{๒๗๙}... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นบัณฑิต เป็นคนฉลาด เป็นนักปราชญ์ เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก ทุคติของภิกษุพวกนั้นไม่มี ภิกษุพวกนั้นพึงหวังได้แต่สุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่นว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๑.พูดเปรยกระทบชาติตํ่า - ชาติสูง

{๒๘๐} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเปรยว่า ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นชาติคน จัณฑาล เป็นชาติคนจักสาน เป็นชาตินายพราน เป็นชาติคนช่างรถ เป็นชาติคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นชาติกษัตริย์ เป็นชาติพราหมณ์’ ดังนี้ เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๒. พูดเปรยกระทบชื่อไม่เพราะ - ชื่อเพราะ

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ชื่ออวกัณณกะ ชื่อชวกัณณกะ ชื่อธนิฏฐกะ ชื่อสวิฏฐกะ ชื่อกุลวัฑฒกะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ชื่อพุทธรักขิต ชื่อธัมมรักขิต ชื่อสังฆรักขิต’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๓. พูดเปรยกระทบตระกูลตํ่า - ตระกูลสูง

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นโกสิยโคตร เป็นภารทวาชโคตร’ ดังนี้ เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นโคตมโคตร เป็นโมคคัลลานโคตร เป็นกัจจายนโคตร เป็นวาเสฏฐโคตร’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่าน เท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๔. พูดเปรยกระทบการงานชั้นตํ่า - ชั้นสูง

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นช่างไม้ เป็นคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นชาวนา เป็นพ่อค้า เป็นคนเลี้ยงโค’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๕. พูดเปรยกระทบศิลปะชั้นตํ่า - ชั้นสูง

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นช่างจักสาน เป็นช่างหม้อ เป็นช่างหูก เป็นช่างหนัง เป็นช่างกัลบก’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นช่างนับ เป็นช่างคำนวณ เป็นช่างเขียน’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๖. พูดเปรยกระทบโรคเบา - โรคหนัก

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นโรคเรื้อน เป็นโรคฝี เป็นโรคกลาก เป็นโรคมองคร่อ เป็นโรคลมบ้าหมู’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นโรคเบาหวาน’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๗. พูดเปรยกระทบรูปร่างไม่ดี - รูปร่างดี

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่สูงเกินไป ตํ่าเกินไป ดำเกินไป ขาวเกินไป’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ไม่สูงนัก ไม่ต่ำนัก ไม่ดำนัก ไม่ขาวนัก’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๘. พูดเปรยกระทบกิเลสหยาบ - ละเอียด

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ถูกราคะกลุ้มรุม ถูกโทสะย่ำยี ถูกโมหะ ครอบงำ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ปราศจากราคะ ปราศจากโทสะ ปราศจาก โมหะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๙. พูดเปรยกระทบอาบัติทราม - อุกฤษฏ์

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ต้องอาบัติปาราชิก ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ต้องอาบัติถุลลัจจัย ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ ต้องอาบัติทุกกฏ ต้องอาบัติทุพภาสิต’ ดังนี้ ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นโสดาบัน’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่า คนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๑๐. พูดเปรยกระทบคำด่าหยาบ - ละเอียด

... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นอูฐ เป็นแพะ เป็นโค เป็นลา เป็นส์ตว์ดิรัจฉาน เป็นสัตว์นรก สุคติของภิกษุพวกนั้นไม่มี ภิกษุพวกนั้นพึงหวังได้แต่ทุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นบัณฑิต เป็นคนฉลาด เป็นนักปราชญ์ เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก ทุคติของภิกษุพวกนั้นไม่มี ภิกษุพวกนั้นพึงหวัง ได้แต่สุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๑. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบชาติตํ่า - ชาติสูง

{๒๘๑} อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบันว่า ‘ภิกษุชื่อนี้พูดเปรยเหน็บแนมว่า ‘พวกเราไม่ใช่ชาติคนจัณฑาล ไม่ใช่ชาติคนจักสาน ไม่ใช่ชาตินายพราน ไม่ใช่ชาติคนช่างรถ ไม่ใช่ชาติคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘พวกเราไม่ใช่ชาติกษัตริย์ ไม่ใช่ชาติพราหมณ์ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๒. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบชื่อไม่เพราะ - ชื่อเพราะ

... ‘พวกเราไม่ใช่ชื่ออวกัณณกะ ไม่ใช่ชื่อชวกัณณกะ ไม่ใช่ชื่อธนิฏฐกะ ไม่ใช่ชื่อสวิฏฐกะ ไม่ใช่ชื่อกุลวัฑฒกะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

... ‘พวกเราไม่ใช่ชื่อพุทธรักขิต ไม่ใช่ชื่อธัมมรักขิต ไม่ใช่ชื่อสังฆรักขิต’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๓. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบตระกูลตํ่า - ตระกูลสูง

... ‘พวกเราไม่ใช่โกสิยโคตร ไม่ใช่ภารทวาชโคตร’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

... ‘พวกเราไม่ใช่โคตมโคตร ไม่ใช่โมคคัลลานโคตร ไม่ใช่กัจจายนโคตร ไม่ใช่วาเสฏฐโคตร’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๔. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบการงานชั้นตํ่า - ชั้นสูง

... ‘พวกเราไม่ใช่ช่างไม้ ไม่ใช่คนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

... ‘พวกเราไม่ใช่ชาวนา ไม่ใช่พ่อค้า ไม่ใช่คนเลี้ยงโค’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๕. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบศิลปะชั้นตํ่า - ชั้นสูง

... ‘พวกเราไม่ใช่ช่างจักสาน ไม่ใช่ช่างหม้อ ไม่ใช่ช่างหูก ไม่ใช่ช่างหนัง ไม่ใช่ช่างกัลบก’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘พวกเราไม่ใช่ช่างนับ ไม่ใช่ช่างคำนวณ ไม่ใช่ช่างเขียน’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๖. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบโรคเบา - โรคหนัก

... ‘พวกเราไม่ใช่เป็นโรคเรื้อน ไม่ใช่เป็นโรคฝี ไม่ใช่เป็นโรคกลาก ไม่ใช่เป็นโรคมองคร่อ ไม่ใช่เป็นโรคลมบ้าหมู’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘พวกเราไม่ใช่เป็นโรคเบาหวาน’ ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๗. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบรูปร่างไม่ดี - รูปร่างดี

... ‘พวกเราไม่ใช่สูงเกินไป ไม่ใช่ต่ำเกินไป ไม่ใช่ดำเกินไป ไม่ใช่ขาวเกินไป’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

... ‘พวกเราไม่ใช่ไม่สูงนัก ไม่ใช่ไม่ต่ำนัก ไม่ใช่ไม่ดำนัก ไม่ใช่ไม่ขาวนัก’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๘. พูดเปรย เหน็บแนมกระทบกิเลสหยาบ - ละเอียด

... ‘พวกเราไม่ใช่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ใช่ถูกโทสะย่ำยี ไม่ใช่ถูกโมหะครอบงำ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

... ‘พวกเราไม่ใช่ปราศจากราคะ ไม่ใช่ปราศจากโทสะ ไม่ใช่ปราศจากโมหะ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๙. พูดเปรยเหน็บแนมกระทบอาบัติทราม - อุกฤษฏ์

... ‘พวกเราไม่ใช่เป็นผู้ต้องอาบัติปาราชิก ไม่ใช่เป็นผู้ต้องอาบัติสังฆาทิเสส ไม่ใช่เป็นผู้ต้องอาบัติถุลลัจจัย ไม่ใช่เป็นผู้ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ไม่ใช่เป็นผู้ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ ไม่ใช่เป็นผู้ต้องอาบัติทุกกฏ ไม่ใช่เป็นผู้ต้องอาบัติทุพภาสิต’ ดังนี้ ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่นว่าท่านเท่านั้น’ ต้อง อาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด... ‘พวกเราไม่ใช่เป็นโสดาบัน’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

๑๐. พูดเปรยเหน็บแนมกระทบคำด่าหยาบ - ละเอียด

... ‘พวกเราไม่ใช่เป็นอูฐ ไม่ใช่เป็นแพะ ไม่ใช่เป็นโค ไม่ใช่เป็นลา ไม่ใช่เป็นสัตว์ดิรัจฉาน ไม่ใช่เป็นสัตว์นรก สุคติของพวกเราไม่มี พวกเราพึงหวังได้แต่ทุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

... ‘พวกเราไม่ใช่เป็นบัณฑิต ไม่ใช่เป็นคนฉลาด ไม่ใช่เป็นนักปราชญ์ ไม่ใช่เป็นพหูสูต ไม่ใช่เป็นธรรมกถึก ทุคติของพวกเราไม่มี พวกเราพึงหวังได้แต่สุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ภิกษุนั้นไม่ว่าคนอื่น ว่าท่านเท่านั้น’ ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด

ต้องอาบัติตามวัตถุ

{๒๘๒} [๔๒] อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบัน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำพูด

อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอนุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อุปสัมบันได้ยินถ้อยคำของอนุปสัมบันแล้ว เก็บเอาคำส่อเสียดไปบอกแก่อนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๒๘๓} [๔๓] ภิกษุผู้ไม่ต้องการจะให้เขารัก ๑ ภิกษุผู้ไม่ประสงค์จะให้เขาแตกกัน ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ เปสุญญสิกขาบทที่ ๓

๔. ปทโสธัมมสิกขาบท

ว่าด้วยการสอนธรรมโดยว่าพร้อมกันทุกบท

เรื่องพวกภิกษุฉัพพัคคีย์

{๒๘๔} [๔๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นพวกภิกษุฉัพพัคคีย์สอนธรรมพวกอุบาสกโดยว่าพร้อมกันทุกบท พวกอุบาสกจึงไม่เคารพ ไม่ยำเกรง ไม่ประพฤติให้เหมาะสมในภิกษุทั้งหลายอยู่บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้สอนธรรมพวกอุบาสกโดยว่าพร้อมกันทุกบทเล่า พวกอุบาสกจึงไม่เคารพ ไม่ยำเกรง ไม่ประพฤติให้เหมาะสมในภิกษุทั้งหลายอยู่” จึงพากันตำหนิพวกภิกษุฉัพพัคคีย์โดยอเนกปริยาย แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามพวกภิกษุ ฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอได้สอนธรรมพวกอุบาสกโดยว่าพร้อมกันทุกบท พวกอุบาสกจึงไม่เคารพ ไม่ยำเกรง ไม่ประพฤติให้เหมาะสมในภิกษุทั้งหลายอยู่ จริงหรือ”พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้สอนธรรมพวกอุบาสกโดยว่าพร้อมกันทุกบทเล่า พวกอุบาสกจึงไม่เคารพ ไม่ยำเกรง ไม่ประพฤติให้เหมาะสมในภิกษุทั้งหลายอยู่ ดูก่อน