สิกขาบทที่ ๑ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ เล่ม ๓

๕. ปาฏิเทสนียกัณฑ์

แม่เจ้าทั้งหลาย อนึ่ง ธรรมคือปาฏิเทสนียะ ๘ สิกขาบทเหล่านี้แล มาสู่อุทเทส

ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๑

เรื่องภิกษุณีขอเนยใส

{๔๘๔} [๑๒๒๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอเนยใสมาฉันชาวบ้านพากันเพ่งโทษติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ขอเนยใสมาฉันกันเล่า อาหารที่ดี ใครจะไม่พอใจ อาหารที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอเนยใสมาฉันกันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอเนยใสมาฉันกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนพวก ภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอเนยใสมาฉันกันเล่า การกระทำของภิกษุณีฉัพพัคคีย์ เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดขอเนยใสมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอ แสดงคืนธรรมนั้น’

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุณีทั้ง หลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตเนยใส

{๔๘๕} [๑๒๒๙] ก็สมัยนั้นแล ภิกษุณีหลายรูปอาพาธ พวกภิกษุณีผู้พยาบาล ไข้ได้ถามภิกษุณีผู้อาพาธทั้งหลายว่า “แม่เจ้ายังพอทนได้อยู่หรือ ยังพอให้ อัตภาพเป็นไปได้อยู่หรือ”

ภิกษุณีผู้อาพาธเหล่านั้นตอบว่า “แม่เจ้า เมื่อก่อนพวกดิฉันขอเนยใส มาฉันได้ด้วยเหตุที่ฉันเนยใสนั้น พวกดิฉันจึงมีความผาสุกแต่บัดนี้ พวกดิฉันรังเกียจอยู่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้วจึงไม่กล้าขอ เพราะเหตุที่ไม่ได้ฉันเนยใสนั้น ความผาสุกจึงไม่มีแก่พวกดิฉัน”ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีผู้อาพาธขอเนยใสมาฉันได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

[๑๒๓๐] อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ ขอเนยใสมาฉัน ภิกษุณีนั้น พึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่ เป็นที่สบาย ดิฉันขอแสดงคืนธรรมนั้น”

สิกขาบทวิภังค์

{๔๘๖} [๑๒๓๑] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มิใช่ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นเนยใสแล้วก็มีความผาสุกได้

ที่ชื่อว่า ผู้อาพาธ คือ ผู้ที่เว้นเนยใสแล้วไม่มีความผาสุก

ที่ชื่อว่า เนยใส ได้แก่ เนยใสที่เกิดจากโคก็ดี ที่เกิดจากแพะก็ดี ที่ เกิดจากกระบือก็ดี หรือเนยใสแห่งสัตว์ที่มีมังสะเป็นกัปปิยะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ ขอมาเพื่อประโยชน์ตนเป็นทุกกฏในเพราะ ประโยคที่ขอ ได้มารับประเคนไว้ด้วยหมายใจว่าจักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ ฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

ติกปาฏิเทสนียะ

{๔๘๗} [๑๒๓๒] ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอเนยใสมาฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สงสัย ขอเนยใสมาฉัน ต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ

ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่าเป็นผู้อาพาธ ขอเนยใสมาฉัน ต้อง อาบัติปาฏิเทสนียะ

ทุกทุกกฎ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ ขอเนยใสมาฉัน ต้องอาบัติ ทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สงสัย ขอเนยใสมาฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่าเป็นผู้อาพาธ ขอเนยใสมาฉัน ไม่ต้อง อาบัติ

อนาปัตติวาร

{๔๘๘} [๑๒๓๓] ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีผู้อาพาธขอได้มา หายอาพาธแล้ว จึงฉัน ๑ ภิกษุณีฉันเนยใสที่เหลือของภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีขอเนยใส ต่อญาติ ๑ ภิกษุณีขอเนยใสต่อคนปวารณา ๑ ภิกษุณีขอเพื่อประโยชน์แก่ ผู้อื่น ๑ ภิกษุณีซื้อมาด้วยทรัพย์ของตน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้ เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๑

ปาฏิเทสนียะ สิกขาบทที่ ๒

เรื่องภิกษุณีขอนํ้ามัน

{๔๘๙} [๑๒๓๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอน้ำมันมาฉันชาวบ้านพากันเพ่งโทษติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้ขอนํ้ามันมาฉันกันเล่า อาหารที่ดี ใครจะไม่พอใจ อาหารที่อร่อยใครจะไม่ชอบใจ”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอน้ำมันมาฉันกันเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์ขอน้ำมันมาฉันกัน จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้ขอน้ำมันมาฉันกันเล่าการกระทำของภิกษุณี ฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดขอนํ้ามันมาฉัน ภิกษุณีนั้นพึงแสดงคืนว่า ‘แม่เจ้า ดิฉันต้องธรรมคือปาฏิเทสนียะที่น่าตำหนิ ไม่เป็นที่สบาย ดิฉันขอ แสดงคืนธรรมนั้น’