สิกขาบทที่ ๕ เรื่องภิกษุณีรูปหนึ่ง เล่ม ๓

สิกขาบทที่ ๕

เรื่องภิกษุณีหวงแหนตระกูล

{๓๔๖} [๑๐๔๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีรูปหนึ่งเที่ยวบิณฑบาตไปในตรอกแห่งหนึ่งในพระนครสาวัตถี ผ่าน เข้าไปทางตระกูลแห่งหนึ่งครั้นแล้วได้นั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้จึง เจ้าของบ้านเหล่านั้นได้นิมนต์ภิกษุณีรูปนั้นให้ฉันแล้วกล่าวดังนี้ว่า “แม่เจ้า แม้ภิกษุณีทั้งหลายรูปอื่น ๆ ก็นิมนต์มาเถิด”ขณะนั้น ภิกษุณีนั้นได้คิดว่า “ทำไฉนภิกษุณีรูปอื่น ๆ จึงจะไม่มา” ดังนี้แล้วเข้าไปหาภิกษุณีทั้งหลายกล่าวดังนี้ว่า “แม่เจ้า ในสถานที่โน้นมี สุนัขดุ มีโคเปลี่ยวดุ สถานที่เป็นโคลนตม ท่านทั้งหลายอย่าได้ไปสถาน ที่นั้นเลย”

แม้ภิกษุณีอีกรูปหนึ่งก็ได้เที่ยวบิณฑบาตไปในตรอกนั้นผ่านเข้าไป ทางตระกูลนั้น ครั้นแล้วนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ จึงเจ้าของบ้านเหล่านั้น ก็นิมนต์ภิกษุณีรูปนั้นให้ฉัน แล้วได้กล่าวดังนี้ว่า “แม่เจ้า ทำไมภิกษุณี ทั้งหลายจึงไม่ค่อยมา”

จึงภิกษุณีรูปนั้นได้เล่าเรื่องนั้นแก่เจ้าของบ้านเหล่านั้นพวกเขาจึง เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีจึงได้หวงแหนตระกูลเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีหวงแหนตระกูล จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีจึงได้หวงแหนตระกูลเล่าการกระทำของภิกษุณีนั่นไม่เป็นไปเพื่อ ความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๐๔๓] อนึ่ง ภิกษุณีใดเป็นผู้หวงแหนตระกูล เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๔๗} [๑๐๔๔] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า ตระกูล ได้แก่ ตระกูล ๔ คือ ตระกูลกษัตริย์ตระกูลพราหมณ์ ตระกูลแพศย์ ตระกูลศูทร

คำว่า เป็นผู้หวงแหนตระกูล คือ คิดว่า ‘ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึง จะไม่มา, แล้วกล่าวโทษของตระกูลในสำนักภิกษุณีทั้งหลาย ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์ หรือกล่าวโทษของภิกษุณีทั้งหลายในสำนักของตระกูลต้อง อาบัติปาจิตตีย์

อนาปัตติวาร

{๓๔๘} [๑๐๔๕] ภิกษุณีไม่หวงแหนตระกูล บอกโทษเท่าที่มีอยู่ ๑ ภิกษุณีผู้ วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๕

สิกขาบทที่ ๖

เรื่องภิกษุณีจำพรรษาในอาวาสที่ไม่มีภิกษุ

{๓๔๙} [๑๐๔๖] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีหลายรูปอยู่จำพรรษาในอาวาสใกล้หมู่บ้านแล้วได้พากันไปยังพระ นครสาวัตถี ภิกษุณีทั้งหลายได้ถามภิกษุณีเหล่านั้นว่า “แม่เจ้าทั้งหลายอยู่ จำพรรษากันที่ไหน การกล่าวสอนได้สัมฤทธิผลดีแล้วหรือ”ภิกษุณีเหล่านั้นตอบว่า “แม่เจ้า ในอาวาสที่พวกดิฉันจำพรรษาอยู่ นั้นไม่มีภิกษุเลย การกล่าวสอนจักสัมฤทธิผลแต่ไหน”

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้อยู่จำพรรษาในอาวาสที่ไม่มีภิกษุเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีทั้งหลายอยู่จำพรรษาในอาวาสที่ไม่มีภิกษุ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีทั้งหลายจึงได้อยู่จำพรรษาในอาวาสที่ไม่มีภิกษุเล่าการกระทำของ ภิกษุณีเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๐๔๗] อนึ่ง ภิกษุณีใดอยู่จำพรรษาในอาวาสที่ไม่มีภิกษุ เป็นปาจิตตีย์