สิกขาบทที่ ๓ เรื่องภิกษุณีจัณฑกาลี เล่ม ๓

อนาปัตติวาร

{๓๓๗} [๑๐๓๒] ภิกษุณีผู้มุ่งอรรถ ๑ภิกษุณีผู้มุ่งธรรม ๑ ภิกษุณีผู้มุ่ง สั่งสอน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๒

สิกขาบทที่ ๓

เรื่องภิกษุณีขึ้งเสียดหมู่คณะ

{๓๓๘} [๑๐๓๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีจัณฑกาลีเป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อ ความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ เมื่อภิกษุณีสงฆ์จะทำการลงโทษ ภิกษุณี ถุลลนันทาคัดค้านไว้

{๓๓๙}ต่อมา ภิกษุณีถุลลนันทาได้ไปหมู่บ้านแห่งหนึ่งด้วยกรณียกิจบางอย่าง ครั้นภิกษุณีสงฆ์ทราบว่าภิกษุณีถุลลนันทาหลีกไปแล้วจึงยกวัตรภิกษุณี จัณฑกาลีเสียในเพราะไม่เห็นอาบัติภิกษุณีถุลลนันทาเสร็จกรณียกิจนั้น ในหมู่บ้านแล้วกลับมาพระนครสาวัตถี เมื่อนางมาถึง ภิกษุณีจัณฑกาลีไม่ ปูอาสนะรับ ไม่จัดตั้งนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า ไม่ลุกไปรับ บาตรจีวร ไม่ต้อนรับด้วยนํ้าฉัน นางจึงถามภิกษุณีจัณฑกาลีว่า “แม่คุณ เหตุไฉนเมื่อฉันมาถึง เธอจึงไม่ปูอาสนะรับ ไม่จัดตั้งนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า ไม่ลุกมารับบาตรจีวร ไม่ต้อนรับด้วยน้ำฉันเล่า”

ภิกษุณีจัณฑกาลีตอบว่า “การที่เป็นเช่นนั้นนั่น เพราะดิฉันเป็นดังคน อนาถาเจ้าค่ะ แม่เจ้า”

ภิกษุณีถุลลนันทาถามว่า “เหตุไฉนเธอจึงเป็นดังคนอนาถาเล่า แม่คุณ”

ภิกษุณีจัณฑกาลีชี้แจงว่า“เพราะภิกษุณีเหล่านี้คงเข้าใจดิฉันว่า นางคนนี้เป็นคนไม่มีที่พึ่ง ไม่มีใครรู้จัก ไม่มีใครที่จะกล่าวปกป้องนางได้ จึงได้ยกวัตรดิฉันเสียในเพราะไม่เห็นอาบัติ เจ้าค่ะ”ภิกษุณีถุลลนันทาจึงขึ้งเคียดด่าว่าหมู่คณะว่า “ภิกษุณีเหล่านั้นโง่ ไม่ ฉลาด ไม่รู้จักกรรม โทษอันสมควรแก่กรรม กรรมวิบัติ หรือกรรมสมบัติ” บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนแม่เจ้าถุลลนันทาจึงได้ขึ้งเคียดด่าว่าหมู่คณะเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วทรงบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีถุลลนันทาขึ้งเคียดด่าว่าหมู่คณะ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน ภิกษุณีถุลลนันทาจึงได้ขึ้งเคียดด่าว่าหมู่คณะเล่าการกระทำของภิกษุณี ถุลลนันทานั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๐๓๔] อนึ่ง ภิกษุณีใดขึ้งเคียดด่าว่าหมู่คณะ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๓๔๐} [๑๐๓๕] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า ขึ้งเคียด ตรัสหมายถึงผู้มักโกรธ

ที่ชื่อว่า หมู่คณะ ตรัสหมายถึงภิกษุณีสงฆ์

คำว่า ด่าว่า คือ ด่าว่าว่า ‘ภิกษุณีเหล่านั้นโง่ ไม่ฉลาด ไม่รู้จักกรรม โทษอันสมควรแก่กรรม กรรมวิบัติ หรือกรรมสมบัติ’ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ด่าว่าภิกษุณีหลายรูปก็ตาม ภิกษุณีรูปเดียวก็ตาม อนุปสัมบันก็ตาม ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๓๔๑} [๑๐๓๖] ภิกษุณีผู้มุ่งอรรถ ๑ ภิกษุณีผู้มุ่งธรรม ๑ ภิกษุณีผู้มุ่ง สั่งสอน ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ ไม่ต้องอาบัติแล’

จบ สิกขาบทที่ ๓

สิกขาบทที่ ๔

เรื่องภิกษุณีฉันเสร็จแล้วยังไปฉันที่อื่น

{๓๔๒} [๑๐๓๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พราหมณ์คนหนึ่งได้นิมนต์ภิกษุณีทั้งหลายให้ฉันภิกษุณีทั้งหลายฉันเสร็จ แล้ว ห้ามภัตแล้ว ได้ไปเยี่ยมตระกูลญาติ บางพวกก็ฉันอีก บางพวกก็รับ บิณฑบาตไป