สิกขาบทที่ ๒ เรื่องภิกษุณีฉัพพัคคีย์ เล่ม ๓

อนาปัตติวาร

{๔๔๘} [๑๑๘๓] ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีใช้อยู่ในอาราม ในอุปจารแห่ง อาราม ๑ ภิกษุณีใช้เมื่อมีอันตราย ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้ เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๑

สิกขาบทที่ ๒

เรื่องภิกษุณีเดินทางด้วยยานพาหนะ

{๔๔๙} [๑๑๘๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์เดินทางด้วยยานพาหนะชาวบ้านพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า“ไฉนภิกษุณีทั้งหลายจึงได้เดินทางกันด้วยยาน พาหนะเหมือนพวกสตรีคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามเล่า”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้เดินทางกันด้วยยานพาหนะเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์เดินทางกันด้วยยานพาหนะ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีฉัพพัคคีย์จึงได้เดินทางกันด้วยยานพาหนะเล่าการกระทำของ

ภิกษุณีฉัพพัคคีย์เหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยัง ไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุณีใดเดินทางด้วยยานพาหนะ เป็นปาจิตตีย์

ก็แลสิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ ภิกษุณีทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตภิกษุณีอาพาธใช้ยานพาหนะได้

{๔๕๐} [๑๑๘๕] สมัยนั้นแล ภิกษุณีรูปหนึ่งอาพาธ ไม่สามารถจะเดินทางด้วย เท้าได้ ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า ... พระผู้มี พระภาคเจ้าทรงอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยานพาหนะแก่ภิกษุณีผู้อาพาธ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

[๑๑๘๖] อนึ่ง ภิกษุณีใดมิใช่ผู้อาพาธ เดินทางด้วยยานพาหนะ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๔๕๑} [๑๑๘๗] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี, ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า มิใช่ผู้อาพาธ คือ ภิกษุณีอาจที่จะเดินไปได้ด้วยเท้า

ที่ชื่อว่า ผู้อาพาธ คือ ภิกษุณีไม่อาจที่จะเดินไปได้ด้วยเท้า

ที่ชื่อว่า ยาน ได้แก่ คานหาม รถ เกวียน เตียงหาม วอ แคร่

คำว่า เดินทาง คือ เดินทางด้วยยานพาหนะแม้ครั้งเดียว ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๔๕๒} [๑๑๘๘] ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่ามิใช่ผู้อาพาธ เดินทางด้วย ยานพาหนะ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สงสัย เดินทางด้วยยานพาหนะ ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์ภิกษุณีมิใช่ผู้อาพาธ สำคัญว่าอาพาธ เดินทางด้วยยานพาหนะ ต้อง อาบัติปาจิตตีย์

ทุกทุกกฏ

ภิกษุณีผู้อาพาธ สำคัญว่ามิได้อาพาธ เดินทางด้วยยานพาหนะ ต้อง อาบัติทุกกฏภิกษุณีผู้อาพาธ สงสัย เดินทางด้วยยานพาหนะ ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุณีผู้อาพาธสำคัญว่าเป็นผู้อาพาธ เดินทางด้วยยานพาหนะ ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๔๕๓} [๑๑๘๙] ภิกษุณีผู้อาพาธ ๑ ภิกษุณีเดินทางเมื่อมีอันตราย ๑ ภิกษุณี ผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๒

สิกขาบทที่ ๓

เรื่องภิกษุณีใช้เครื่องประดับเอว

{๔๕๔} [๑๑๙๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุณีรูปหนึ่งเป็นกุลุปิกาของสตรีคนหนึ่ง จึงสตรีนั้นได้กล่าวขอร้องภิกษุณี รูปนั้นว่า“ข้าแต่แม่เจ้าขอท่านได้ไปรดนำเครื่องประดับเอวนี้ไปให้แก่ หญิงชื่อโน้นด้วย” ภิกษุณีนั้นคิดว่า “ถ้าเราจะใส่บาตรนำไป ความอื้อฉาว จักมีแก่เรา” จึงได้สวมไป เมื่อด้ายขาด เครื่องประดับเอวตกเรี่ยราดลงบน ถนน ชาวบ้านจึงพากันเพ่งโทษ ติเตียนโพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีทั้งหลาย จึงได้ใช้เครื่องประดับเอวเหมือนพวกสตรีคฤหัสถ์ผู้บริโภคกามเล่า”ภิกษุณีทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน ภิกษุณีจึงได้ใช้เครื่องประดับเอวเล่า”

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุณีใช้เครื่องประดับเอวกัน จริงหรือ”