เรื่องพระยสกากัณฑกบุตร เล่ม ๗

๙. ใช้ผ้านิสีทนะไม่มีชาย ควร

๑๐. รับทองและเงิน ควร

เรื่องพระยสกากัณฑกบุตร

{๖๓๑} สมัยนั้น ท่านพระยสกากัณฑกบุตรเที่ยวจาริกในแคว้นวัชชี ได้ถึง พระนครเวสาลี นัยว่าท่านพระยสกากัณฑกบุตรพักอยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลีนั้น

{๖๓๒} สมัยนั้น พวกพระวัชชีบุตรชาวพระนครเวสาลีพอถึงวันอุโบสถใส่ นํ้าถาดทองสำริดจนเต็มแล้วตั้งไว้ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ กล่าวแนะนำอุบาสก อุบาสิกาชาวพระนครเวสาลีที่มาประชุมกันอย่างนี้ว่า “ท่านทั้งหลาย จง ถวายรูปิยะแก่สงฆ์ กหาปณะหนึ่งก็ได้ กึ่งกหาปณะก็ได้ บาทหนึ่งก็ได้ มาสกหนึ่งก็ได้ สงฆ์จักมีกรณียะด้วยบริขาร” เมื่อพระวัชชีบุตรกล่าวอย่าง นี้แล้ว ท่านพระยสกากัณฑกบุตรจึงกล่าวกะอุบาสกอุบาสิกาชาวพระนคร เวสาลีว่า “ท่านทั้งหลาย พวกท่านอย่าได้ถวายรูปิยะแก่สงฆ์ จะเป็น กหาปณะหนึ่งก็ตาม กึ่งกหาปณะก็ตาม บาทหนึ่งก็ตาม มาสกหนึ่งก็ตาม ทองและเงินไม่ควรแก่สมณะเชื้อสายพระศากยบุตร พระสมณะเชื้อสาย พระศากยบุตรไม่ยินดีทองและเงิน พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร ย่อมไม่รับทองและเงิน พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรมีแก้วและทองที่ วางเสียแล้ว เป็นผู้ปราศจากทองและเงิน” อุบาสกอุบาสิกาชาวพระนคร เวสาลีแม้อันพระยสกากัณฑกบุตรกล่าวอยู่อย่างนี้ ก็ยังถวายรูปิยะแก่สงฆ์ กหาปณะหนึ่งบ้าง กึ่งกหาปณะบ้าง บาทหนึ่งบ้าง มาสกหนึ่งบ้าง

ครั้นล่วงราตรีนั้นแล้ว พวกพระวัชชีบุตรชาวพระนครเวสาลีได้จัด ส่วนแบ่งเงินนั้นตามจำนวนภิกษุแล้ว ได้กล่าวกะท่านพระยสกากัณฑกบุตร ว่า “ท่านยสะ เงินจำนวนนี้เป็นส่วนของท่าน” ท่านพระยสกากัณฑกบุตร กล่าวว่า “ท่านทั้งหลาย ผมไม่มีส่วนแบ่งเงิน ผมไม่ยินดีเงิน”

{๖๓๓} ครั้งนั้น พวกพระวัชชีบุตรชาวพระนครเวสาลีกล่าวว่า “ท่านทั้งหลาย พระยสกากัณฑกบุตรนี้ด่าว่าบริภาษพวกอุบาสกอุบาสิกาผู้มีศรัทธาเลื่อมใส ทำให้เขาไม่เลื่อมใส เอาละ พวกเราจะลงปฏิสารณียกรรมแก่เธอ” แล้ว ได้ลงปฏิสารณียกรรมแก่พระยสกากัณฑกบุตรนั้นครั้งนั้น ท่านพระยสกากัณฑกบุตรได้กล่าวกะพวกพระวัชชีบุตรชาว พระนครเวสาลีว่า “ท่านทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้ว่า ‘สงฆ์พึงให้พระอนุทูตแก่ภิกษุผู้ถูกลงปฏิสารณียกรรม’ ขอพวกท่านจงให้ พระอนุทูตแก่ผม” จึงพวกพระวัชชีบุตรชาวพระนครเวสาลีได้สมมติภิกษุ รูปหนึ่งให้เป็นอนุทูตแก่ท่านพระยสกากัณฑกบุตรต่อมา ท่านพระยสกากัณฑกบุตรพร้อมด้วยพระอนุทูตพากันเข้าไป สู่พระนครเวสาลี แล้วชี้แจงแก่อุบาสกอุบาสิกาชาวพระนครเวสาลีว่า “อาตมาผู้กล่าวสิ่งไม่เป็นธรรมว่าไม่เป็นธรรม กล่าวสิ่งเป็นธรรมว่าเป็น ธรรม กล่าวสิ่งไม่เป็นวินัยว่าไม่เป็นวินัย กล่าวสิ่งเป็นวินัยว่าเป็นวินัย เขากลับหาว่าด่าบริภาษท่านอุบาสกอุบาสิกาผู้มีศรัทธาเลื่อมใส ทำให้เขาไม่ เลื่อมใส"

เครื่องเศร้าหมองของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ ๔ อย่าง

{๖๓๔} [๔๔๗] พระยสกากัณฑกบุตรกล่าวต่อไปว่า “ท่านทั้งหลาย สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่ง กะภิกษุทั้งหลายว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เครื่องมัวหมองของดวงจันทร์และ ดวงอาทิตย์ซึ่งเป็นเหตุให้ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ต้องมัวหมอง ไม่แผดแสง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งเรือง มี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ๑. ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์เศร้าหมองเพราะเครื่องเศร้าหมองคือเมฆ จึงไม่แผดแสง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งเรือง

๒. ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์เศร้าหมองเพราะเครื่องเศร้าหมองคือหมอก จึงไม่แผดแสง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งเรือง

๓. ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์เศร้าหมองเพราะเครื่องเศร้าหมองคือ ละอองควัน จึงไม่แผดแสง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งเรือง

๔. ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์เศร้าหมองเพราะเครื่องเศร้าหมองคือ อสุรินทราหู จึงไม่แผดแสง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งเรือง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เครื่องมัวหมองของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์อัน เป็นเหตุให้ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ต้องมัวหมอง ไม่แผดแสง ไม่สว่างไสว ไม่รุ่งเรือง มี ๔ ประการนี้แล

เครื่องเศร้าหมองของสมณพราหมณ์ ๔ อย่าง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปกิเลสของสมณพราหมณ์ทั้งหลายซึ่งเป็นเหตุ ให้สมณพราหมณ์พวกหนึ่งต้องมัวหมอง ไม่สง่า ไม่ผ่องใส ไม่รุ่งเรือง ก็มี ๔ ประการอย่างนั้นเหมือนกัน ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ

๑. สมณพราหมณ์พวกหนึ่งดื่มสุราและเมรัย ไม่งดเว้นจากการดื่ม สุราและเมรัย นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๑

ซึ่งเป็นเหตุให้สมณพราหมณ์พวกหนึ่งต้องมัวหมอง ไม่สง่า ไม่ ผ่องใส ไม่รุ่งเรือง

๒. สมณพราหมณ์พวกหนึ่งเสพเมถุนธรรม ไม่งดเว้นจากเมถุนธรรม นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๒ ซึ่งเป็นเหตุให้ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งต้องมัวหมอง ไม่สง่า ไม่ผ่องใส ไม่รุ่งเรือง๓. สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยินดีทองและเงิน ไม่งดเว้นจากการรับทอง และเงิน นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๓ ซึ่งเป็น เหตุให้สมณพราหมณ์พวกหนึ่งต้องมัวหมอง ไม่สง่า ไม่ผ่องใส ไม่รุ่งเรือง๔. สมณพราหมณ์พวกหนึ่งเลี้ยงชีวิตด้วยมิจฉาชีพ ไม่งดเว้นจาก มิจฉาชีพ นี้เป็นอุปกิเลสของสมณพราหมณ์ประการที่ ๔ ซึ่งเป็น เหตุให้สมณพราหมณ์พวกหนึ่งต้องมัวหมอง ไม่สง่า ไม่ผ่องใส ไม่รุ่งเรืองดูก่อนกิกษุทั้งหลาย อุปกิเลสของสมณพราหมณ์ทั้งหลายซึ่งเป็นเหตุ ให้สมณพราหมณ์พวกหนึ่งต้องมัวหมอง ไม่สง่า ไม่ผ่องใส ไม่รุ่งเรือง มี ๔ ประการนี้แล”ท่านทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระดำรัสนี้ ครั้นแล้วพระ สุคตผู้พระศาสดาได้ตรัสประพันธคาถามีเนื้อความ ว่าดังนี้

{๖๓๕} สมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ถูกราคะและโทสะปกคลุมแล้ว

ถูกอวิชชาหุ้มห่อแล้ว เพลิดเพลินรูปที่น่ารัก ดื่มสุราและเมรัย

พวกหนึ่งเสพเมถุน พวกหนึ่งเป็นผู้ไม่รู้แจ้ง ยินดีรับทอง

และเงิน พวกหนึ่งเลี้ยงชีวิตด้วยมิจฉาชีพ

อุปกิเลสทั้งหลายเหล่านี้พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นเผ่าพันธุ์

แห่งพระอาทิตย์ตรัสไว้ว่า เป็นเหตุให้สมณพราหมณ์

พวกหนึ่งไม่สง่า ไม่ผ่องใส ไม่รุ่งเรือง รู้กันว่าเป็นผู้

ไม่บริสุทธิ์ มีธุลีคือกิเลส

ผู้ถูกความมืดปกคลุมแล้ว เป็นทาสแห่งตัณหา ยังมี

เครื่องผูกคือตัณหา ย่อมเพิ่มพูนอัตภาพที่หยาบ ถือภพ

ชาติใหม่ต่อไป’

{๖๓๖} อาตมาผู้มีวาทะอย่างนี้ กล่าวสิ่งไม่เป็นธรรมว่าไม่เป็นธรรม กล่าว สิ่งเป็นธรรมว่าเป็นธรรม กล่าวสิ่งไม่เป็นวินัยว่าไม่เป็นวินัย กล่าวสิ่งเป็น วินัยว่าเป็นวินัย เขาหาว่าด่าบริภาษอุบาสกอุบาสิกาผู้มีศรัทธาเลื่อมใส ทำให้เขาไม่เลื่อมใส

เรื่องนายบ้านชื่อมณีจูฬกะ

พระสมณะศากยบุตรไม่รับทองและเงิน

{๖๓๗} [๔๔๘] ท่านทั้งหลาย สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระ นครราชคฤห์ ครั้งนั้น ชนทั้งหลายนั่งประชุมกันอยู่ในราชบริษัทภายใน ราชสำนัก ได้ยกถ้อยคำนี้ขึ้นสนทนาในระหว่างว่า ‘ทองและเงินย่อมควรแก่ พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรย่อม ยินดีทองและเงิน พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรย่อมรับทองและเงิน’

ก็คราวนั้น นายบ้านชื่อมณีจูฬกะนั่งอยู่ในบริษัทนั้นด้วย เขาได้กล่าว กะบริษัทนั้นว่า ‘นาย พวกท่านอย่าได้พูดอย่างนั้น ทองและเงินไม่ควรแก่ พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรไม่ ยินดีทองและเงิน พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรไม่รับทองและเงิน พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรมีแก้วและทองอันวางเสียแล้ว เป็นผู้ ปราศจากทองและเงิน’ นายบ้านชื่อมณีจูฬะสามารถชื้แจงให้บริษัทนั้น เข้าใจได้