เรื่องที่จงกรมและเรือนไฟ เล่ม ๗

ผ้ากรองนํ้ามีกรอบก็ไม่พอใช้ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่ พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตผ้าลาดบนน้ำ”

พระพุทธานุญาตมุ้ง

{๗๗} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายถูกยุงรบกวน จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มี พระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตมุ้ง”

พระพุทธานุญาตที่จงกรม เรือนไฟ และโรงจงกรม

{๗๘} [๒๖๐] ก็โดยสมัยนั้นแล ประชาชนทั้งหลายในพระนครเวสาลีได้ จัดตั้งลำดับภัตตาหารอันประณีตกัน ภิกษุทั้งหลายฉันอาหารอันประณีต แล้วมีร่างกายหมักหมม มีอาพาธมาก ครั้งนั้น หมอชีวกโกมารภัจจ์ได้ไป พระนครเวสาลีด้วยกิจจำเป็นบางอย่าง ได้เห็นภิกษุทั้งหลายมีร่างกาย หมักหมม มีอาพาธมาก เห็นแล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึง ที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า บัดนี้ ภิกษุทั้งหลายมีร่างกายหมักหมม มีอาพาธมาก ข้าพระพุทธเจ้าขอ ประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงอนุญาตที่จงกรม และเรือนไฟแก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระพุทธเจ้าข้า เมื่อเป็นเช่นนี้ ภิกษุ ทั้งหลายจักมีอาพาธน้อย”ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงหมอชีวกโกมารภัจจ์ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถา จึงหมอชีวกโกมารภัจจ์ ผู้อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้วลุกจากที่นั่ง ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำ ประทักษิณแล้วกลับไป

{๗๙} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้า มูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตที่จงกรมและเรือนไฟ”

{๘๐} สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายจงกรมในที่ขรุขระ เท้าเจ็บ จึงกราบทูล เรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำที่จงกรมให้เรียบ”

{๘๑} สมัยต่อมา ที่จงกรมมีพื้นที่ตํ่า น้ำท่วมถึง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถมพื้นที่ให้สูง”

ดินที่ถมพังลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ก่อฐานดินที่ถม ๓ แบบ คือ ก่อ ด้วยอิฐ ๑ ก่อด้วยหิน ๑ ก่อด้วยไม้ ๑”

ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงลำบาก ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบันได ๓ ชนิด คือ บันไดอิฐ ๑ บันได หิน ๑ บันไดไม้ ๑”

ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงพลัดตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตราวสำหรับยึด”

{๘๒} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายจงกรมอยู่ในที่จงกรมพลัดตกลงมา ภิกษุ ทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรั้วรอบที่จงกรม”

{๘๓} สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายจงกรมอยู่กลางแจ้ง ลำบากด้วยหนาวบ้าง ร้อนบ้าง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มี พระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตโรงจงกรม”

ผงหญ้าที่มุงในโรงจงกรมตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รื้อลงแล้วฉาบด้วยดินทั้งข้างนอก ข้างใน ให้มีสีขาว สีดำ ระบายสีด้วยดินสอพอง จำหลักเป็นพวงดอกไม้ เครือไม้ ฟันมังกร ดอกจอกห้ากลีบ ราวจีวร สายระเดียงจีวร”{๘๔} สมัยนั้น เรือนไฟมีพื้นที่ต่ำ นํ้าท่วมถึง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถมพื้นที่ให้สูง”

ดินที่ถมพังลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ก่อฐานดินที่ถม ๓ แบบ คือ ก่อ ด้วยอิฐ ๑ ก่อด้วยหิน ๑ ก่อด้วยไม้ ๑”

ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงลำบาก ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบันได ๓ ชนิด คือ บันไดอิฐ ๑ บันได หิน ๑ บันไดไม้ ๑”

ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงพลัดตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตราวสำหรับยึด”

เรือนไฟไม่มีบานประตู ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบานประตู กรอบเช็ดหน้า ครก รองรับเดือยบานประตู ห่วงข้างบน สายยู สลักเพชร กลอน ลิ่ม ช่องดาล ช่องสำหรับชักเชือก เชือกสำหรับชัก”เชิงฝาเรือนไฟชำรุด ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มี พระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ก่อให้ตํ่า”

เรือนไฟไม่มีปล่องควัน ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตปล่องควัน”

พระพุทธานุญาตเตาไฟ

{๘๕} สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายทำสถานที่ตั้งเตาไฟไว้กลางเรือนไฟขนาด เล็กไม่มีอุปจาร ... ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำสถานที่ตั้งเตาไฟไว้ข้างหนึ่ง ในเรือนไฟขนาดเล็ก ทำไว้ตรงกลางในเรือนไฟขนาดกว้าง”ไฟในเรือนไฟลวกหน้า ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตดินสำหรับทาหน้า”

ภิกษุทั้งหลายละลายดินด้วยมือ ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตรางสำหรับละลายดิน”

ดินมีกลิ่นเหม็น ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้อบกลิ่น”

{๘๖} สมัยต่อมา ไฟในเรือนไฟไหม้ตัว ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ตักน้ำมาไว้”

ภิกษุทั้งหลายใช้ถาดบ้าง บาตรบ้าง ตักนํ้า ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตถังเก็บนํ้า ขันตักนํ้า”

เรือนไฟที่มุงด้วยหญ้าแห้งกรียม ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รื้อลงแล้วฉาบดินทั้งข้างบน ข้างล่าง”

เรือนไฟเละเป็นตม ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ปูเครื่องลาด ๓ ชนิด คือ เครื่องลาดอิฐ ๑ เครื่องลาดหิน ๑ เครื่องลาดไม้ ๑”เรือนไฟก็ยังเป็นตมอยู่นั่นเอง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ชำระล้าง”

นํ้าขัง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตท่อระบายน้ำ”

{๘๗} สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายนั่งบนพื้นดินในเรือนไฟ เนื้อตัวคัน ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตตั่งในเรือนไฟ”

พระพุทธานุญาตเรื่องรั้วล้อมและซุ้มประตูเรือนไฟ

{๘๘} สมัยนั้น เรือนไฟยังไม่มีเครื่องล้อม ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ล้อมรั้ว ๓ ชนิด คือ รั้วอิฐ ๑ รั้วหิน ๑ รั้วไม้ ๑”ซุ้มประตูไม่มี ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตซุ้มประตู”

ซุ้มประตูต่ำไป น้ำท่วมถึง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถมพื้นที่ให้สูง”

ดินที่ถมพังลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ก่อฐานดิน ๓ แบบ คือ ก่อด้วย อิฐ ๑ ก่อด้วยหิน ๑ ก่อด้วยไม้ ๑”ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงลำบาก ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบันได ๓ ชนิด คือ บันไดอิฐ ๑ บันได หิน ๑ บันไดไม้ ๑”ภิกษุทั้งหลายขึ้นลงพลัดตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตราวสำหรับยึด”

ซุ้มไม่มีบานประตู ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตบานประตู กรอบเช็ดหน้า ครก รองรับเดือยบานประตู ห่วงข้างบน สายยู สลักเพชร กลอน ลิ่ม ช่องดาล ช่องสำหรับชักเชือก เชือกสำหรับชัก”{๘๙} สมัยต่อมา ผงหญ้าที่มุงที่ซุ้มประตูตกลงมา ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้รื้อลงแล้วฉาบด้วยดินทั้งข้างบน ข้างล่าง ให้มีสีขาว สีดำ ระบายสีด้วยดินสอพอง จำหลักเป็นพวงดอกไม้ เครือไม้ ฟันมังกร ดอกจอกห้ากลีบ”บริเวณเละเป็นตม ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้โรยกรวดแร่”

กรวดแร่ไม่เต็ม ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้วางศิลาเลียบ”

นํ้าขัง ... ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตท่อระบายน้ำ”

พระพุทธบัญญัติสิ่งที่ภิกษุผู้เปลือยกายไม่พึงปฏิบัติ

{๙๐} [๒๖๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุเปลือยกายไหว้ภิกษุเปลือยกาย ภิกษุ เปลือยกายไหว้ภิกษุไม่เปลือยกาย ภิกษุเปลือยกายให้ภิกษุเปลือยกายไหว้ ตน ภิกษุเปลือยกายให้ภิกษุไม่เปลือยกายไหว้ตน ภิกษุเปลือยกายทำ บริกรรมให้แก่ภิกษุเปลือยกาย ภิกษุเปลือยกายใช้ให้ทำบริกรรมแก่ภิกษุเปลือย กาย ภิกษุเปลือยกายให้ของแก่ภิกษุเปลือยกาย ภิกษุเปลือยกายรับประเคน เปลือยกายเคี้ยว เปลือยกายฉัน เปลือยกายลิ้ม เปลือยกายดื่ม ภิกษุ ทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า