ข้อที่สงฆ์จำนง ๖ หมวด เล่ม ๖

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตัชชนียกรรมที่ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แลเป็นกรรมเป็นธรรม เป็นวินัย และระงับดีแล้ว”

จบ ลักษณะกรรมเป็นธรรม ๑๒ หมวด

ข้อที่สงฆ์จำนง ๖ หมวด

หมวดที่ ๑

{๒๘}[๖] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ คือ เป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ ๑ เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร ๑ อยู่คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควร ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล

หมวดที่ ๒

{๒๙}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีก คือ เป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล ๑ เป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร ๑ เป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอติทิฏฐิ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล

หมวดที่ ๓

{๓๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ แม้อื่นอีก คือ กล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า ๑ กล่าวติเตียนพระธรรม ๑ กล่าวติเตียนพระสงฆ์ ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๓ นี้แล

หมวดที่ ๔

{๓๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูป คือ รูปหนึ่งเป็นผู้ก่อความบาดหมาง ก่อการทะเลาะ ก่อการวิวาท ก่อความอื้อฉาว ก่ออธิกรณ์ในสงฆ์ รูปหนึ่งเป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร รูปหนึ่งอยู่คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลีอันไม่สมควรดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปนี้แล

หมวดที่ ๕

{๓๒}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูป แม้อื่นอีก คือ รูปหนึ่งเป็นผู้มีศีลวิบัติในอธิศีล รูปหนึ่งเป็นผู้มีอาจารวิบัติในอัชฌาจาร รูปหนึ่งเป็นผู้มีทิฏฐิวิบัติในอติทิฏฐิ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปนี้แล

หมวดที่ ๖

{๓๓}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปแม้อื่นอีก คือ รูปหนึ่งกล่าวติเตียนพระพุทธเจ้า รูปหนึ่งกล่าวติเตียนพระธรรม รูปหนึ่งกล่าวติเตียนพระสงฆ์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อสงฆ์จำนงก็ควรลงตัชชนียกรรมแก่ภิกษุ ๓ รูปนี้แล”

จบ ข้อที่สงฆ์จำนง ๖ หมวด

วัตร ๑๘ ข้อในตัชชนียกรรม

{๓๔}[๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมแล้ว ต้องประพฤติโดยชอบ วิธีประพฤติโดยชอบในตัซขนียกรรมนั้น ดังต่อไปนี้

๑. ไม่พึงให้อุปสมบท

๒. ไม่พึงให้นิสสัย

๓. ไม่พึงให้สามเณรอุปัฏฐาก

๔. ไม่พึงรับสมมติเป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี

๕. แม้ได้รับสมมติแล้ว ก็ไม่พึงสั่งสอนภิกษุณี

๖. ถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมเพราะอาบัติใด ไม่พึงต้องอาบัตินั้นอีก

๗. ไม่พึงต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกัน

๘. ไม่พึงต้องอาบัติที่หนักกว่านั้น

๙. ไม่พึงตำหนิกรรมของสงฆ์

๑๐. ไม่พึงตำหนิภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรม

๑๑. ไม่พึงห้ามอุโบสถแก่ปกตัตตภิกษุ*

๑๒. ไม่พึงห้ามปวารณาแก่ปกตัตตภิกษุ

๑๓. ไม่พึงทำการไต่สวน

๑๔. ไม่พึงเริ่มอนุวาทาธิกรณ์

๑๕. ไม่พึงให้ภิกษุอื่นให้ขอโอกาส

๑๖. ไม่พึงโจทภิกษุอื่น

๑๗. ไม่พึงให้ภิกษุอื่นให้การ

๑๘. ไม่ช่วยพวกภิกษุให้สู้อธิกรณ์กัน”

จบ วัตร ๑๘ ข้อในตัชชนียกรรม

วัตรที่ไม่พึงระงับ ๑๘ ข้อ ๓ หมวด

{๓๕}[๘] ครั้งนั้นแล สงฆ์ได้ลงตัชชนียกรรมแก่พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะแล้ว ภิกษุพวกนั้นถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบหายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงเข้าไปหาภิกษุทั้งหลายแล้ว กล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกผมถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ พวกผมจะพึงปฏิบัติอย่างไรต่อไป” ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล สงฆ์จงระงับตัชชนียกรรมแก่พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะ

หมวดที่ ๑

{๓๖}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ คือ

๑. ให้อุปสมบท

๒. ให้นิสสัย

๓. ให้สามเณรอุปัฏฐาก

๔. รับสมมติเป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี

๕. แม้ได้รับสมมติแล้ว ก็ยังสั่งสอนภิกษุณีอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์ไม่พึงระงับตัชชนียกรรม

หมวดที่ ๒

{๓๗}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ แม้อื่นอีก คือ๑. ถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมเพราะอาบัติใด ต้องอาบัตินั้นอีก

๒. ต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกัน

๓. ต้องอาบัติที่หนักกว่านั้น

๔. ตำหนิกรรมของสงฆ์

๕. ตำหนิภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์ไม่พึงระงับตัชชนียกรรม

หมวดที่ ๓

{๓๘}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์ไม่พึงระงับตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ คือ

๑. ห้ามอุโบสถแก่ปกตัตตภิกษุ

๒. ห้ามปวารณาแก่ปกตัตตภิกษุ

๓. ทำการไต่สวน

๔. เริ่มอนุวาทาธิกรณ์

๕. ให้ภิกษุอื่นขอโอกาส

๖. โจทภิกษุอื่น

๗. ให้ภิกษุอื่นให้การ

๘. ช่วยพวกภิกษุให้สู้อธิกรณ์กัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ นี้แลสงฆ์ไม่พึงระงับตัชชนียกรรม”

จบ วัตรที่ไม่พึงระงับ ๑๘ ข้อ ๓ หมวด

วัตรที่พึงระงับ ๑๘ ข้อ ๓ หมวด

หมวดที่ ๑

{๓๙}[๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ คือ

๑. ไม่ให้อุปสมบท

๒. ไม่ให้นิสสัย

๓. ไม่ให้สามเณรอุปัฏฐาก

๔. ไม่รับสมมติเป็นผู้สั่งสอนภิกษุณี

๕. แม้ได้รับสมมติแล้ว ก็ไม่สั่งสอนภิกษุณี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์พึงระงับตัชชนียกรรม

หมวดที่ ๒

{๔๐}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วย องค์ ๕ แม้อื่นอีก คือ๑. ถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมเพราะอาบัติใด ไม่ต้องอาบัตินั้นอีก

๒. ไม่ต้องอาบัติอื่นที่คล้ายคลึงกัน

๓. ไม่ต้องอาบัติที่หนักกว่านั้น

๔. ไม่ตำหนิกรรมของสงฆ์

๕. ไม่ตำหนิภิกษุทั้งหลายผู้ทำกรรม

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แลสงฆ์พึงระงับตัชชนียกรรม

หมวดที่ ๓

{๔๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สงฆ์พึงระงับตัชชนียกรรมแก่ภิกษุผู้ประกอบด้วย องค์ ๘ แม้อื่นอีก คือ

๑. ไม่ห้ามอุโบสถแก่ปกตัตตภิกษุ

๒. ไม่ห้ามปวารณาแก่ปกตัตตภิกษุ

๓. ไม่ทำการไต่สวน

๔. ไม่เริ่มอนุวาทาธิกรณ์

๕. ไม่ให้ภิกษุอื่นให้ขอโอกาส

๖. ไม่โจทภิกษุอื่น

๗. ไม่ให้ภิกษุอื่นให้การ

๘. ไม่ช่วยพวกภิกษุให้สู้อธิกรณ์กัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๘ นี้แลสงฆ์พึงระงับตัชชนียกรรม”

จบ วัตรที่พึงระงับ ๑๘ ข้อ ๓ หมวด

วิธีระงับตัชชนียกรรม

{๔๒} [๑๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงระงับตัชชนียกรรมอย่างนี้ คือพวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะเหล่านั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้า

อุตตราสงค์เฉวียงบ่า ไหว้เท้าภิกษุทั้งหลายผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่ง ประนมมือแล้วกล่าวคำขอระงับตัชชนียกรรมนั้นอย่างนี้ว่า

คำขอระงับตัชชนียกรรม

‘ท่านเจ้าข้า พวกข้าพเจ้าถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ พวกข้าพเจ้าขอระงับตัชชนียกรรม’

พึงขอแม้ครั้งที่ ๒ ... พึงขอแม้ครั้งที่ ๓ ...

ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจาว่าดังนี้

กรรมวาจาระงับตัชชนียกรรม

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะเหล่านี้ถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับตัชชนียกรรม ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงระงับตัชชนียกรรมแก่พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะ นี่เป็นญัตติท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะเหล่านี้ถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่งประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับตัชชนียกรรม สงฆ์ระงับตัชชนียกรรมแก่พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะ การระงับตัชชนียกรรมแก่พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๒ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะเหล่านี้ถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมแล้วได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับตัชชนียกรรมสงฆ์ระงับตัชชนียกรรมแก่พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะ การระงับ

ตัชชนียกรรมแก่พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วง

ข้าพเจ้ากล่าวความนี้แม้ครั้งที่ ๓ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะเหล่านี้ถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรมแล้ว ได้ประพฤติโดยชอบ หายเย่อหยิ่ง ประพฤติแก้ตัวได้ จึงขอระงับตัชชนียกรรม สงฆ์ระงับตัชชนียกรรมแก่พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะ การระงับตัชชนียกรรมแก่พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงตัชชนียกรรมอันสงฆ์ระงับแล้วแก่พวกภิกษุปัณฑุกะและภิกษุโลหิตกะ ชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

จบ ตัชชนียกรรมที่ ๑

๒. นิยสกรรม

เรื่องพระเสยยสกะ

{๔๓}[๑๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ท่านพระเสยยสกะเป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มีอาบัติมาก มีมารยาทไม่สมควร อยู่คลุกคลีกับคฤหัสถ์ด้วยการคลุกคลี อันไม่สมควรทั้งที่ปกตัตตภิกษุทั้งหลายให้ปริวาส ชักเข้าหาอาบัติเดิม ให้มานัต อัพภานอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระเสยยสกะจึงได้เป็นผู้โง่เขลา ไม่ฉลาด มี